تاثیر الگوپذیری اخلاقی از معلم بر شکل گیری هویت در دانش آموزان: واکاوی تطبیقی از منظر روان شناسی تربیتی و اخلاق اسلامی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر الگوپذیری اخلاقی از معلم بر شکل گیری هویت دانش آموزان از منظر تطبیقی روان شناسی تربیتی و اخلاق اسلامی انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی-کاربردی و از نظر روش شناسی، کیفی از نوع تحلیل مفهومی و تطبیقی بود که با استفاده از روش مطالعه اسنادی و تحلیل محتوای کیفی به شناسایی و تبیین ابعاد الگوپذیری اخلاقی از معلم و تاثیر آن بر فرآیند هویت یابی دانش آموزان پرداخته است. جامعه پژوهش شامل کلیه متون و منابع معتبر در حوزه روان شناسی تربیتی، روان شناسی رشد، اخلاق اسلامی، تعلیم و تربیت اسلامی و همچنین مقالات علمی منتشرشده در این حوزه ها در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ بود که از میان آن ها با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند از نوع معیار، تعداد ۵۲ منبع (شامل ۲۵ کتاب و ۲۷ مقاله) به عنوان نمونه نهایی انتخاب شدند و داده ها از طریق تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی و با کدگذاری باز، محوری و انتخابی گردآوری و تحلیل شدند. یافته های پژوهش نشان داد که الگوپذیری اخلاقی از معلم، از منظر روان شناسی تربیتی، از طریق سه مکانیسم اصلی شامل یادگیری مشاهده ای و تقلید، شکل گیری خودپنداره و عزت نفس، و رشد قضاوت اخلاقی بر هویت یابی دانش آموزان تاثیر می گذارد و از منظر اخلاق اسلامی، این تاثیر از طریق چهار مکانیسم شامل اسوه پذیری و تاسی به سیره معلمان، تاثیر بر فطرت و وجدان اخلاقی، تزکیه نفس و تقویت ایمان، و تربیت عقلانی و حکمت آموزی قابل تبیین است و همچنین، تحلیل تطبیقی نشان داد که بین روان شناسی تربیتی و اخلاق اسلامی در زمینه تاثیر الگوپذیری اخلاقی از معلم بر هویت یابی دانش آموزان، هم پوشانی ها و تفاوت های قابل توجهی وجود دارد که از جمله هم پوشانی ها می توان به تاکید هر دو دیدگاه بر نقش محوری معلم به عنوان الگوی عملی، اهمیت مشاهده و تقلید در فرآیند یادگیری اخلاقی، و توجه به ابعاد شناختی و عاطفی هویت اشاره کرد و از جمله تفاوت های اصلی نیز می توان به رویکرد غایت گرایانه و خدامحور اخلاق اسلامی در مقابل رویکرد کارکردگرایانه و انسان محور روان شناسی تربیتی، تاکید بر فطرت الهی و وجدان اخلاقی در اسلام، و نقش معنویت و ایمان در شکل گیری هویت اسلامی اشاره نمود. بر اساس یافته ها، الگوپذیری اخلاقی از معلم، به عنوان یکی از مهم ترین عوامل شکل گیری هویت دانش آموزان، در هر دو رویکرد روان شناسی تربیتی و اخلاق اسلامی مورد تاکید قرار گرفته است و تلفیق این دو رویکرد می تواند به طراحی مدلی جامع تر و موثرتر برای تربیت اخلاقی و هویت سازی دانش آموزان در نظام آموزشی ایران منجر شود.

کلیدواژه ها:

الگوپذیری اخلاقی ، معلم ، هویت دانش آموزان ، روان شناسی تربیتی ، اخلاق اسلامی ، تربیت اخلاقی.