ارزیابی اثربخشی بازی درمانی شناختی-رفتاری بر کاهش نشانه های هراس اجتماعی و کم رویی در کودکان پیش دبستانی و ابتدایی

هراس اجتماعی و کم رویی افراطی در سال های آغازین کودکی، از شایع ترین چالش های بالینی و تحولی به شمار می روند که در صورت مداخله نکردن به هنگام، می توانند بنیان های تحصیلی، سازگاری اجتماعی و کارکرد روانی نوآموزان را دچار آسیب های دیرپا سازند. کودکان در دوره های پیش دبستانی و ابتدایی به سبب محدودیت در مهارت های کلامی و انتزاعی، توانایی کافی برای تبیین تعارض های درونی و هیجان های منفی خود از طریق گفتگوهای کلاسیک درمانی را ندارند. از این رو، بهره گیری از رویکردهای غیرمستقیم، فرافکنانه و متناسب با جهان تجربی کودک، اولویتی گریزناپذیر است. پژوهش بنیادین و تحلیلی حاضر با هدف واکاوی اسنادی و نظری اثربخشی بازی درمانی شناختی-رفتاری بر تخفیف مولفه های اضطراب اجتماعی، انزوای بین فردی و الگوهای رفتاری مبتنی بر کم رویی در کودکان دوره های پیش دبستانی و سال های آغازین دبستان انجام پذیرفته است. در این بررسی، با استفاده از روش اسنادی و تحلیل محتوای نظام مند شواهد و ادبیات بالینی موجود، سازوکارهای تعدیل شناختی، مواجهه تدریجی نمادین، حساسیت زدایی نظام مند، بازآفرینی الگوهای گفتگوی درونی، آموزش خودتنظیمی هیجانی و مهارت آموزی اجتماعی در بستر انواع سناریوهای بازی بازنمایی شده اند. برآیند تحلیل های پژوهش نشان داد که تلفیق اصول شناختی-رفتاری با دنیای جادویی و طبیعی بازی، فضای روانی امن و فارغ از قضاوتی پدید می آورد که کودک طی آن، خطاهای شناختی ناظر بر طرد اجتماعی و ارزیابی منفی همسالان را تعدیل نموده و با آزمودن رفتارهای جرات ورزانه جدید، به ارتقای خودکارآمدی و مهارت های ارتباطی دست می یابد. دستاوردهای این پژوهش می تواند مبنای تصمیم گیری های بالینی و راهنمای عمل تربیتی برای درمانگران کودک، روان شناسان مدارس و مربیان تعلیم و تربیت قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بازی درمانی شناختی-رفتاری ، هراس اجتماعی ، کم رویی افراطی ، کودکان پیش دبستانی و ابتدایی ، خودکارآمدی هیجانی ، بازسازی شناختی نمادین