بازخوانی مفهوم «صبر» به مثابه ی سرمایه ی روان شناختی (PsyCap): طراحی و اعتباریابی مقیاس سنجش صبر تحصیلی بر اساس منابع اسلامی و روان شناسی مثبت گرا

پژوهش حاضر با هدف بازخوانی مفهوم «صبر» به مثابه سرمایه روان شناختی و طراحی و اعتباریابی مقیاس سنجش صبر تحصیلی بر اساس منابع اسلامی و روان شناسی مثبت گرا انجام شد. با توجه به خلا موجود در زمینه ابزارهای سنجش صبر تحصیلی که هم زمان بر مبنای آموزه های اسلامی و مفاهیم سرمایه روان شناختی بنا شده باشند، این پژوهش با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) به طراحی گویه ها بر اساس آیات قرآن، احادیث و تفاسیر اسلامی و نیز مدل چهارعاملی سرمایه روان شناختی (خودکارآمدی، امید، خوش بینی و تاب آوری) پرداخته است. در بخش کیفی، با استفاده از روش تحلیل محتوای متون دینی و با انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۸ نفر از متخصصان حوزه علوم قرآن و حدیث، روان شناسی تربیتی و روان شناسی مثبت گرا که با روش نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری انتخاب شدند، داده های مربوط به مولفه ها و نشانگرهای صبر تحصیلی جمع آوری و با استفاده از روش کدگذاری موضوعی تحلیل گردید. در بخش کمی، پس از استخراج مولفه های صبر تحصیلی از منابع اسلامی (شامل صبر بر سختی، صبر بر طاعت و صبر بر گناه) و تطابق آن با ابعاد سرمایه روان شناختی، پرسشنامه ای ۴۸ گویه ای طراحی شد و بر روی نمونه ای به حجم ۴۲۰ نفر از دانش آموزان دوره دوم متوسطه شهر اصفهان که با روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شده بودند، اجرا گردید. روایی محتوایی ابزار با استفاده از روش لاوشه و با نظر ۱۰ نفر از متخصصان و تایید شد و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ ۹۰/۰ و پایایی بازآزمایی با ضریب همبستگی ۸۵/۰ محاسبه گردید. تحلیل عاملی تاییدی با رویکرد حداقل مربعات جزئی، ساختار چهارعاملی سرمایه روان شناختی تحصیلی (شامل صبر خودکارآمدانه، صبر امیدانه، صبر خوش بینانه و صبر تاب آورانه) را تایید نمود و شاخص های برازش مدل در سطح مطلوبی قرار داشت. یافته ها نشان داد که صبر، به عنوان یک سرمایه روان شناختی چندبعدی، می تواند با تلفیق آموزه های اسلامی و مفاهیم روان شناسی مثبت گرا، به عنوان یک سازه موثر در پیش بینی موفقیت تحصیلی و سلامت روانی دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد و مقیاس طراحی شده، از روایی و پایایی مطلوبی برای سنجش صبر تحصیلی در جامعه دانش آموزی برخوردار است. بر اساس یافته ها، استفاده از این ابزار در پژوهش های روان شناسی تربیتی و برنامه های مداخله ای مبتنی بر سرمایه روان شناختی توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

صبر ، سرمایه روان شناختی ، صبر تحصیلی ، منابع اسلامی ، روان شناسی مثبت گرا