توانمندسازی خانواده ها در مشارکت موثر با مدرسه برای ارتقای انگیزش تحصیلی فرزندان

نظام تعلیم و تربیت هر جامعه ای، هرچند از ساختار رسمی و برنامه های مدرسه ای برخوردار باشد، ریشه در منظومه خانواده دارد؛ زیرا نخستین و پایدارترین محیط شکل گیری شخصیت، باورها، نگرش ها و انگیزش های یادگیری، خانواده است. در دهه های اخیر، جامعه شناسان و روان شناسان تربیتی به این واقعیت مهم پی برده اند که شکاف میان خانه و مدرسه، عامل اصلی افت انگیزش، گسست تربیتی و کاهش کارآمدی نهاد آموزش در بسیاری از جوامع است. بر همین پایه، پژوهش حاضر با هدف تبیین سازوکارهای توانمندسازی خانواده ها برای مشارکت موثر و معنادار در فرآیند آموزشی، به منظور ارتقای انگیزش تحصیلی فرزندان طراحی و اجرا شد.این پژوهش از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و به لحاظ ماهیت داده ها، کیفی است که با استفاده از روش مطالعهموردی چندگانه انجام شده است. جامعهمدنظر شامل خانواده هایی بود که فرزندان آن ها در دورهدوم ابتدایی و دورهاول متوسطه به تحصیل اشتغال داشتند. از میان آن ها، دوازده خانواده بر اساس ملاک های گزینش هدفمند و با در نظر گرفتن تنوع در پایگاه اقتصادی-اجتماعی، سطح سواد والدین و میزان مشارکت مدرسه ای، برگزیده شدند. داده ها طی یک فصل تحصیلی از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و عمیق، مشاهده مستقیم جلسات انجمن اولیا و مربیان و تحلیل اسناد و مدارک گردآوری و سپس به روش تحلیل مضمون در شش گام کدگذاری و بررسی شد.یافته های پژوهش نشان داد که توانمندسازی خانواده ها فرآیندی چندبعدی و مرحله ای است و چهار بعد اصلی را در بر می گیرد: بعد شناختی شامل آگاهی بخشی درباره ماهیت یادگیری، انتظارات مدرسه و نقش آفرینی مشارکتی؛ بعد عاطفی شامل بازسازی تعامل عاطفی درون خانواده، اعتمادسازی متقابل میان خانه و مدرسه و کاهش اضطراب فرزندپروری؛ بعد رفتاری شامل به کارگیری روش های نظام مند برای پایش تکالیف، سازمان دهی زمان مطالعه و همراهی هدفمند با فرزند؛ و بعد ساختاری-نهادی شامل فراهم سازی بسترهای اداری، انعطاف زمانی و نظام بازخورد درون مدرسه. بر پایه این یافته ها، توانمندسازی خانواده ها را می توان به مثابه یک سازوکار معنادار در سه محور شناختی-انگیزشی، هیجانی-اجتماعی و ساختاری-محتوایی اثرگذار دانست که به شکوفایی انگیزش درونی، خودکارآمدی و سازگاری تحصیلی کودکان می انجامد. در پایان، پیشنهادهایی نظیر به روزرسانی ماهیت جلسات انجمن اولیا و مربیان، طراحی کارگاه های مهارت محور برای والدین، تنظیم سیستم بازخورد به موقع و ایجاد پیماننامههمکاری خانه و مدرسه ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

توانمندسازی خانواده ، مشارکت اولیا و مربیان ، انگیزش تحصیلی ، رابطه خانه و مدرسه ، خودکارآمدی والدین ، فرهنگ همکاری.