مقایسه اثربخشی رفتارهای تشویقی متمرکز بر فرایند (تلاش) در مقابل متمرکز بر نتیجه (نمره) بر خودپنداره تحصیلی و تاب آوری در مواجهه با شکست

پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی رفتارهای تشویقی متمرکز بر فرایند (تلاش) در مقابل متمرکز بر نتیجه (نمره) بر خودپنداره تحصیلی و تاب آوری در مواجهه با شکست در دانش آموزان دوره متوسطه انجام شد. روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه و جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر دوره دوم متوسطه شهر شیراز در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود که از میان آن ها نمونه ای به حجم ۹۰ نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به طور تصادفی در سه گروه آزمایش اول (تشویق متمرکز بر تلاش، ۳۰ نفر)، آزمایش دوم (تشویق متمرکز بر نمره، ۳۰ نفر) و گواه (بدون تشویق خاص، ۳۰ نفر) جایگزین گردیدند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه خودپنداره تحصیلی چن و تامپسون (۲۰۰۴) و پرسشنامه تاب آوری در مواجهه با شکست (محقق ساخته بر اساس مدل مارتین و مارش، ۲۰۰۶) استفاده شد که پایایی آن ها با روش آلفای کرونباخ به ترتیب برابر با ۸۸/۰ و ۹۱/۰ محاسبه گردید. مداخله آموزشی به مدت ۱۰ جلسه ۴۵ دقیقه ای برای هر یک از گروه های آزمایش انجام شد و در هر جلسه، دانش آموزان تکالیف چالش برانگیزی را دریافت کردند و پس از ارائه پاسخ های خود، بازخوردهای تشویقی متناسب با گروه های آزمایش (متمرکز بر تلاش یا متمرکز بر نمره) دریافت می کردند. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک متغیره و همچنین، آزمون تعقیبی بن فرونی انجام گرفت. یافته ها نشان داد که بین سه گروه از نظر خودپنداره تحصیلی و تاب آوری در مواجهه با شکست تفاوت معناداری وجود دارد و گروه تشویق متمرکز بر تلاش، به طور معناداری نمرات بالاتری در هر دو متغیر نسبت به گروه تشویق متمرکز بر نمره و گروه گواه کسب کرد و گروه تشویق متمرکز بر نمره نیز به طور معناداری عملکرد بهتری نسبت به گروه گواه داشت. بر اساس یافته ها، رفتارهای تشویقی متمرکز بر فرایند تلاش، به مراتب موثرتر از تشویق های متمرکز بر نتیجه در ارتقای خودپنداره تحصیلی و تاب آوری دانش آموزان در مواجهه با شکست هستند و بنابراین، به معلمان و والدین توصیه می شود که در تشویق دانش آموزان، بر تلاش، پشتکار و راهبردهای به کاررفته تاکید کنند، نه صرفا بر نمرات و نتایج نهایی.

کلیدواژه ها:

رفتارهای تشویقی ، تشویق متمرکز بر تلاش ، تشویق متمرکز بر نمره ، خودپنداره تحصیلی ، تاب آوری تحصیلی ، شکست تحصیلی