تاثیر رسانه های اجتماعی بر تمرکز و یادگیری دانش آموزان در دوران نوجوانی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر رسانه های اجتماعی بر تمرکز و یادگیری دانش آموزان در دوران نوجوانی در مدارس متوسطه شهر تهران انجام شده است. این مطالعه به روش توصیفی-همبستگی با رویکرد کمی و با تاکید بر مدل سازی معادلات ساختاری انجام گردید و جامعه آماری آن شامل تمامی دانش آموزان دوره متوسطه شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود. یافته ها نشان داد که استفاده از رسانه های اجتماعی تاثیر منفی و معناداری بر تمرکز و یادگیری دانش آموزان دارد و از میان ابعاد مختلف استفاده از رسانه های اجتماعی، مدت زمان استفاده، تعداد دفعات مراجعه، نوع محتوای مصرف شده و زمان استفاده (به ویژه در ساعات پایانی شب)، قوی ترین پیش بینی کننده های کاهش تمرکز و افت یادگیری بوده اند و این یافته، نشان دهنده آن است که استفاده افراطی و بی نظارت از رسانه های اجتماعی، با ایجاد حواس پرتی، کاهش زمان مطالعه، کاهش کیفیت خواب و افزایش چندوظیفه گی، به کاهش چشمگیر تمرکز و یادگیری دانش آموزان منجر می شود. همچنین نتایج حاکی از آن است که رسانه های اجتماعی از طریق چهار مکانیسم اصلی به کاهش تمرکز و یادگیری منجر می شوند: ایجاد حواس پرتی و چندوظیفه گی، کاهش کیفیت خواب و استراحت، کاهش زمان مطالعه و تعاملات آموزشی حضوری، و افزایش اضطراب و استرس و از میان این مکانیسم ها، ایجاد حواس پرتی و چندوظیفه گی و کاهش کیفیت خواب، قوی ترین نقش واسطه ای را در رابطه بین استفاده از رسانه های اجتماعی و کاهش یادگیری ایفا می کنند و این یافته، با مبانی نظری که بر نقش عوامل شناختی و زیستی در یادگیری تاکید دارند، هماهنگی کامل دارد. بررسی نقش تعدیل گر جنسیت و سطح سواد دیجیتال دانش آموزان نشان داد که جنسیت تاثیر معناداری بر اثربخشی رسانه های اجتماعی بر تمرکز و یادگیری ندارد، اما سطح سواد دیجیتال دانش آموزان با این تاثیر رابطه منفی دارد و دانش آموزانی که سواد دیجیتال بالاتری دارند، آسیب پذیری کمتری در برابر پیامدهای منفی رسانه های اجتماعی نشان می دهند و این یافته، نشان دهنده نقش سواد دیجیتال به عنوان یک عامل محافظتی در برابر تاثیرات منفی رسانه های اجتماعی است.

کلیدواژه ها:

رسانه های اجتماعی ، تمرکز ، یادگیری ، نوجوانان ، سواد دیجیتال