«عبور از حفظ محوری به حل مسئله: نقش تفکر ترکیبی (انتقادی-خلاق) در آینده یادگیری»

زمینه و هدف: نظام های آموزشی سنتی به دلیل تمرکز مفرط بر انتقال مستقیم دانش و رویکردهای حفظ محور، در آماده سازی فراگیران برای مواجهه با چالش های پیچیده و پویای قرن بیست ویکم با کاستی های جدی روبه رو هستند. تحول به سمت یادگیری معنادار مستلزم گذار از انباشت غیرفعال اطلاعات به سمت پرورش مهارت های حل مسئله است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ضرورت این گذار و تحلیل نقش «تفکر ترکیبی»—حاصل هم افزایی و تلفیق تفکر انتقادی (ارزیابی و تحلیل منطقی) و تفکر خلاق (ایده پردازی و واگرایی)—در بازتعریف معماری یادگیری آینده انجام شده است.روش شناسی: این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش توصیفی-تحلیلی و مرور سنتزپژوهی متون نظری و تجربی حوزه علوم تربیتی و روان شناسی شناختی انجام گرفته است. در این راستا، الگوهای نوین آموزشی نظیر یادگیری مسئله محور (PBL)، یادگیری کاوشگری و طراحی آموزشی مبتنی بر تفکر مرتبه بالا مورد واکاوی قرار گرفتند.یافته ها: نتایج نشان می دهد که تفکر انتقادی و خلاق فرآیندهایی مجزا نیستند، بلکه دو روی یک سکه در حل مسئله موثرند؛ به طوری که تفکر خلاق به تولید راه حل های نوآورانه پرداخته و تفکر انتقادی امکان سنجش، اصلاح و بهینه سازی این راه حل ها را فراهم می آورد. همچنین، یافته ها حاکی از آن است که تلفیق این دو تفکر منجر به افزایش تاب آوری شناختی، تعمیق درک مفهومی، ارتقای انگیزش درونی و توانایی انتقال دانش به موقعیت های جدید می شود.نتیجه گیری: گذار از رویکردهای سنتی حفظ محور به بوم سازگان های حل مسئله محور مستلزم بازنگری در طراحی برنامه های درسی، استراتژی های تدریس و سازوکارهای سنجش (حرکت به سمت ارزیابی های اصیل و فرآیندمحور) است. بهره گیری از رویکرد تفکر ترکیبی می تواند بسترساز پرورش یادگیرندگانی خودراهبر، نوآور و سازگار با دگرگونی های جهان آینده باشد.

کلیدواژه ها:

یادگیری مبتنی بر حل مسئله ، تفکر ترکیبی ، تفکر انتقادی ، تفکر خلاق ، حفظ محوری ، آینده یادگیری ، روش های تدریس نوین.