بررسی تاثیر شخصیت و منش معلم بر تربیت اخلاقی و دینی دانش آموزان

تربیت اخلاقی و دینی دانش آموزان یکی از مهم ترین اهداف نظام تعلیم و تربیت است و مدرسه به عنوان یکی از اساسی ترین محیط های شکل دهنده شخصیت کودکان و نوجوانان، نقش مهمی در تحقق این هدف دارد. در این میان، معلم به دلیل ارتباط مستمر و مستقیم با دانش آموزان، جایگاه ویژه ای در فرایند تربیت دارد. شخصیت، منش، رفتار، گفتار و شیوه تعامل معلم با دانش آموزان می تواند به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر نگرش ها، ارزش ها و رفتارهای اخلاقی و دینی آنان تاثیر بگذارد. دانش آموزان، به ویژه در دوره های ابتدایی، بخش قابل توجهی از رفتارهای خود را از الگوهای مورد اعتماد و علاقه خود می آموزند و معلم یکی از مهم ترین این الگوها در محیط مدرسه محسوب می شود. ازاین رو، توجه به ویژگی های شخصیتی و اخلاقی معلم و نقش آن در تربیت دانش آموزان، ضرورتی اساسی در فرایند تعلیم و تربیت به شمار می آید.هدف پژوهش حاضر، بررسی تاثیر شخصیت و منش معلم بر تربیت اخلاقی و دینی دانش آموزان است. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و با استفاده از روش مطالعه اسنادی و کتابخانه ای انجام شده است. در این راستا، منابع مرتبط با تربیت اخلاقی، تربیت دینی، ویژگی های شخصیتی معلم، الگوپذیری دانش آموزان و نقش مدرسه در شکل گیری شخصیت اخلاقی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که شخصیت معلم، از طریق رفتارهای روزمره، نحوه برخورد با دانش آموزان، میزان صداقت، عدالت، صبر، مسئولیت پذیری، احترام به دیگران، رعایت حقوق دانش آموزان و پایبندی عملی به ارزش های اخلاقی و دینی، نقش مهمی در شکل گیری نگرش و رفتار دانش آموزان دارد.بررسی ها نشان می دهد که تربیت اخلاقی و دینی زمانی اثربخشی بیشتری خواهد داشت که دانش آموز میان آموزه های ارائه شده در کلاس و رفتار واقعی معلم هماهنگی مشاهده کند. اگر معلم ارزش هایی مانند راستگویی، احترام، عدالت، امانت داری، مهربانی و مسئولیت پذیری را صرفا آموزش دهد اما در رفتار خود به آن ها پایبند نباشد، تاثیر تربیتی سخنان او کاهش خواهد یافت. در مقابل، هنگامی که معلم این ارزش ها را در رفتار روزمره خود به نمایش می گذارد، دانش آموز فرصت می یابد آن ها را به صورت عینی مشاهده، تجربه و درونی کند. بنابراین، شخصیت و منش معلم را می توان یکی از ابزارهای مهم تربیت اخلاقی و دینی دانست؛ ابزاری که بدون نیاز به آموزش مستقیم، از طریق مشاهده و الگوگیری دانش آموزان عمل می کند.از سوی دیگر، رابطه عاطفی و انسانی میان معلم و دانش آموز نیز در اثربخشی فرایند تربیتی اهمیت فراوانی دارد. معلمی که با احترام، محبت، صبر و درک متقابل با دانش آموزان رفتار می کند، زمینه ایجاد اعتماد و پذیرش را فراهم می سازد. چنین رابطه ای موجب می شود دانش آموز ارزش های اخلاقی و دینی را نه به عنوان مجموعه ای از دستورها و بایدها، بلکه به عنوان اصولی قابل تجربه در زندگی روزمره درک کند. همچنین، عدالت در رفتار معلم و پرهیز از تبعیض میان دانش آموزان می تواند به تقویت احساس ارزشمندی، مسئولیت پذیری و عدالت خواهی آنان کمک کند.یافته های پژوهش همچنین بیانگر آن است که تاثیر شخصیت معلم تنها به رفتارهای اخلاقی محدود نمی شود، بلکه باورها و نگرش های دینی وی نیز می تواند در شکل گیری نگرش دینی دانش آموزان موثر باشد. معلمی که آموزه های دینی را در زندگی شخصی و اجتماعی خود به صورت متعادل و منطقی رعایت می کند، می تواند تصویر مثبتی از دین و ارزش های معنوی در ذهن دانش آموز ایجاد کند. در مقابل، برخوردهای افراطی، تحکم آمیز یا متناقض با ارزش های اخلاقی ممکن است موجب فاصله گرفتن دانش آموز از آموزه های دینی شود. بنابراین، کیفیت شخصیت و منش معلم و میزان هماهنگی میان گفتار و عمل او، از عوامل تعیین کننده در موفقیت تربیت دینی و اخلاقی دانش آموزان است.در مجموع، نتایج این پژوهش نشان می دهد که معلم تنها انتقال دهنده دانش و محتوای درسی نیست، بلکه خود یکی از مهم ترین عناصر تربیتی مدرسه است. شخصیت و منش وی می تواند زمینه ساز شکل گیری فضایل اخلاقی، تقویت گرایش های دینی، افزایش مسئولیت پذیری، احترام به دیگران، صداقت، همکاری و رفتارهای اجتماعی مطلوب در دانش آموزان باشد. بر این اساس، توجه به رشد اخلاقی و شخصیتی معلمان، تقویت مهارت های ارتباطی و تربیتی آنان و ایجاد زمینه برای هماهنگی میان گفتار و رفتار معلم، می تواند گامی موثر در ارتقای کیفیت تربیت اخلاقی و دینی دانش آموزان باشد. ازاین رو، نظام تعلیم و تربیت باید در کنار توجه به صلاحیت های علمی معلمان، به ویژگی های شخصیتی، اخلاقی و تربیتی آنان نیز توجه ویژه داشته باشد.

کلیدواژه ها:

شخصیت معلم ، منش معلم ، تربیت اخلاقی ، تربیت دینی ، دانش آموزان ، الگوپذیری ، تعلیم و تربیت.