نقش معلم در مدیریت وابستگی دانش آموزان به هوش مصنوعی در فرایند یادگیری

گسترش شتابان فناوری های نوین و ابزارهای هوش مصنوعی مولد در زیست بوم آموزش، اگرچه افق های نوینی را در شخصی سازی یادگیری، دسترسی به اطلاعات و تسریع در حل مسائل آموزشی گشوده است، اما هم زمان چالش های تربیتی و روان شناختی عمیقی را به ویژه در زمینه «وابستگی شناختی و رفتاری دانش آموزان» به همراه داشته است. اتکای مفرط یادگیرندگان به سیستم های هوشمند برای انجام تکالیف، نگارش متن و حل مسائل تحصیلی، خطر تضعیف تفکر انتقادی، افت تفکر خلاق، تزلزل در خودتنظیمی یادگیری و کاهش عاملیت فردی دانش آموز را در پی دارد. در این میان، آموزگاران و مربیان به عنوان کانون اصلی هدایت فرایند یاددهی-یادگیری، نقشی حیاتی و تعیین کننده در مواجهه با این پدیده بر عهده دارند. پژوهش حاضر یک مطالعه توصیفی-تحلیلی از نوع مروری است که با هدف واکاوی ابعاد، پیامدها و سازوکارهای نقش معلم در مدیریت و تعدیل وابستگی دانش آموزان به هوش مصنوعی به رشته تحریر درآمده است. بدین منظور، با بررسی جامع اسناد، ادبیات پژوهشی و مقالات معتبر علمی-پژوهشی فارسی و بین المللی مرتبط با فناوری های آموزشی، روان شناسی یادگیری و اسناد تحولی، نقش های چندگانه معلم در چهار ساحت محوری تبیین شد: ۱) بازطراحی تکالیف و فعالیت های یادگیری به سمت رویکردهای عملکردی، فرآیندمحور و تفکرمحور؛ ۲) پرورش مهارت های فراشناختی، تفکر انتقادی و خودتنظیمی در یادگیرندگان؛ ۳) ارتقای سواد هوش مصنوعی و آگاهی اخلاقی در زمینه صداقت آکادمیک و بهره گیری نقادانه از ابزارها؛ و ۴) بهره گیری از سنجش های اصیل و نظارت تکوینی در کلاس درس. یافته های این پژوهش مروری نشان می دهد که معلم از جایگاه صرف انتقال دهنده دانش به «معمار موقعیت های یادگیری اصیل»، «پالایش گر شناختی» و «راهنمای اخلاقی-تربیتی» ارتقا می یابد. در نهایت، الگویی کاربردی جهت توانمندسازی مربیان و بازتعریف تعامل انسان و فناوری در محیط های آموزشی ارائه گردیده است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش ، وابستگی شناختی ، نقش معلم ، طراحی آموزشی ، خودتنظیمی یادگیری ، تفکر انتقادی ، سند تحول بنیادین.