بررسی تاثیر شبکه های اجتماعی بر تمرکز و افت تحصیلی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر شبکه های اجتماعی بر تمرکز و افت تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه شهر تهران انجام شده است. این مطالعه به روش توصیفی-همبستگی با رویکرد کمی و با تاکید بر مدل سازی معادلات ساختاری انجام گردید و جامعه آماری آن شامل تمامی دانش آموزان دوره متوسطه شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود. یافته ها نشان داد که استفاده از شبکه های اجتماعی تاثیر منفی و معناداری بر تمرکز دانش آموزان دارد و همچنین تاثیر مثبت و معناداری بر افت تحصیلی آنان دارد و از میان ابعاد مختلف استفاده از شبکه های اجتماعی، مدت زمان استفاده، تعداد دفعات مراجعه، نوع محتوای مصرف شده و تعداد پلتفرم های مورد استفاده، قوی ترین پیش بینی کننده های کاهش تمرکز و افت تحصیلی بوده اند و این یافته، نشان دهنده آن است که استفاده افراطی و بی نظارت از شبکه های اجتماعی، با ایجاد حواس پرتی، کاهش زمان مطالعه و کاهش عمق پردازش اطلاعات، به کاهش تمرکز و افت تحصیلی دانش آموزان منجر می شود. همچنین نتایج حاکی از آن است که شبکه های اجتماعی از طریق سه مکانیسم اصلی به کاهش تمرکز و افت تحصیلی منجر می شوند: ایجاد حواس پرتی و چندوظیفه گی، کاهش کیفیت خواب و استراحت، و کاهش زمان مطالعه و تعاملات آموزشی حضوری و از میان این مکانیسم ها، ایجاد حواس پرتی و چندوظیفه گی، قوی ترین نقش واسطه ای را در رابطه بین استفاده از شبکه های اجتماعی و افت تحصیلی ایفا می کند و این یافته، با مبانی نظری که بر نقش عوامل شناختی و رفتاری در عملکرد تحصیلی تاکید دارند، هماهنگی کامل دارد. بررسی نقش تعدیل گر جنسیت و سطح سواد دیجیتال دانش آموزان نشان داد که جنسیت تاثیر معناداری بر اثربخشی شبکه های اجتماعی بر تمرکز و افت تحصیلی ندارد، اما سطح سواد دیجیتال دانش آموزان با این تاثیر رابطه منفی دارد و دانش آموزانی که سواد دیجیتال بالاتری دارند، آسیب پذیری کمتری در برابر پیامدهای منفی شبکه های اجتماعی نشان می دهند و این یافته، نشان دهنده نقش سواد دیجیتال به عنوان یک عامل محافظتی در برابر تاثیرات منفی شبکه های اجتماعی است. تحلیل داده های کیفی حاصل از مصاحبه با دانش آموزان، معلمان و والدین نشان داد که مهم ترین پیامدهای استفاده از شبکه های اجتماعی بر تمرکز و افت تحصیلی شامل کاهش توجه در کلاس، کاهش زمان مطالعه و انجام تکالیف، کاهش کیفیت خواب، افزایش اضطراب و استرس، و کاهش تعاملات اجتماعی حضوری بوده است و دانش آموزان گزارش کردند که با وجود آگاهی از پیامدهای منفی، کنترل استفاده از شبکه های اجتماعی برای آنان دشوار است .

کلیدواژه ها:

شبکه های اجتماعی ، تمرکز ، افت تحصیلی ، دانش آموزان ، سواد دیجیتال