نقش هوش مصنوعی درتحول فرآیندیادگیری:فرصت یاتهدید

ظهور فناوری های نوین هوش مصنوعی (AI)، به ویژه مدل های هوش مصنوعی زاینده (Generative AI) و سامانه های آموزش هوشمند انطباقی (ITS)، نظام های آموزشی را با تحولی ساختاری مواجه ساخته است. این پژوهش تحلیلی–انتقادی به بررسی دوگانه «فرصت در برابر تهدید» در کاربرد هوش مصنوعی در فرایند یاددهی–یادگیری می پردازد. در بعد فرصت ها، این فناوری با شخصی سازی مسیر یادگیری (Personalized Learning)، ارائه بازخورد فوری، کاهش بار شناختی بیرونی و ایفای نقش داربست بندی شناختی (Cognitive Scaffolding) کارآمدی آموزش را ارتقا می دهد. در مقابل، وابستگی افراطی و ایجاد «تن پروری شناختی» (Cognitive Offloading)، تضعیف تفکر انتقادی اصیل، تهدید صداقت تحصیلی و گسست در تعاملات انسانی–عاطفی معلم و دانش آموز از برجسته ترین مخاطرات آن به شمار می روند. نتایج نشان می دهد که هوش مصنوعی نباید به عنوان جایگزین عامل انسانی، بلکه باید به عنوان «شریک شناختی» (Cognitive Partner) در چارچوب یک مدل انسان–در–حلقه (Human-in-the-Loop) به خدمت گرفته شود. در پایان، راهکارهای سیاستی برای اصلاح نظام سنجش و ارتقای سواد هوش مصنوعی در مدارس و دانشگاه ها پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش (AIED) ، شخصی سازی یادگیری ، تن پروری شناختی ، تفکر انتقادی ، اخلاق فناوری ، نظریه بار شناختی.