مدرسه بدون پاسخ های آماده؛ پرورش دانش آموزان پرسشگر، خلاق و مسئله محور

نوشتار حاضر با هدف تبیین ضرورت گذار از نظام آموزشی حافظه محور به سوی مدرسه ای پرسشگر، خلاق و مسئله محور تدوین گردیده است. رویکرد حاکم بر این مقاله، تحلیلی انتقادی بوده و با اتکا به مبانی نظری تعلیم و تربیت، روان شناسی شناختی و یافته های علوم تربیتی نوین، به واکاوی ابعاد مختلف «مدرسه بدون پاسخ های آماده» می پردازد. در این راستا، نخست با نقد جریان غالب آموزش های سنتی که بر حفظ طوطی وار و انتقال یک سویه اطلاعات استوار است، نشان داده می شود که چنین رویکردی نه تنها با ماهیت پویای دانش همخوانی ندارد، بلکه توانایی های ذاتی کودک برای کنجکاوی و کشف را نیز به حاشیه می راند. سپس، با تکیه بر آرای اندیشمندانی چون ژان پیاژه، لو ویگوتسکی و جروم برونر، نقش محوری پرسش گری در فرایند یادگیری معنادار تبیین می گردد و مفهوم «مسئله محوری» به عنوان بدیلی کارآمد برای روش های خطی و جواب محور معرفی می شود. در ادامه، مقاله به مولفه های عینی چنین مدرسه ای می پردازد؛ مدرسه ای که در آن معلم از جایگاه متکلم وحده به جایگاه تسهیل گر و همسفر یادگیری ارتقا می یابد، برنامه ی درسی به جای ارائه انبوهی از اطلاعات جزیره ای، موقعیت های واقعی و چندلایه ی مسئله وار را بازنمایی می کند، ارزشیابی نیز به جای سنجش کمی محفوظات، بر فرایند کاوش، استدلال و خلق ایده های نو تاکید می ورزد و سرانجام فضای فیزیکی و روانی مدرسه به گونه ای سامان می یابد که خطا به مثابه فرصتی برای یادگیری تلقی شود، نه تهدیدی برای هویت تحصیلی. بخش پایانی مقاله به پیامدهای تربیتی این الگو اختصاص دارد و نشان می دهد که جامعه امروز که با مسائل پیچیده و متغیر روبه روست، بیش از هر زمان دیگری به شهروندانی نیاز دارد که بتوانند پرسش های بنیادین بپرسند، مرزهای دانش را جابه جا کنند و برای معضلات نوپدید، راه حل های بدیع بیابند. مقاله با تاکید بر این نکته به پایان می رسد که تحقق چنین مدرسه ای مستلزم بازنگری اساسی در سیاست گذاری آموزشی، برنامه ی درسی، روش های تدریس، نظام ارزشیابی، تربیت معلم و نیز باورهای فرهنگی درباره ی ماهیت یادگیری و موفقیت است.

کلیدواژه ها:

مدرسه ی پرسش گر ، خلاقیت ، یادگیری مسئله محور ، نظام آموزشی سنتی ، بازآفرینی برنامه ی درسی ، ارزشیابی فرایندمحور ، تربیت معلم تسهیل گر.