سواد خواندن و درک عمیق: آسیب شناسی روش های تدریس متون آموزشی و ارائه مدل های نوین

پژوهش حاضر با هدف آسیب شناسی روش های تدریس متون آموزشی و ارائه مدل های نوین برای ارتقای سواد خواندن و درک عمیق دانش آموزان دوره ابتدایی شهر تهران انجام شده است. این مطالعه به روش ترکیبی (کمی-کیفی) از نوع اکتشافی متوالی انجام گردید و در بخش کمی، جامعه آماری شامل ۳۸۰ معلم و ۱۲۰۰ دانش آموز بود و در بخش کیفی، با ۳۰ نفر از معلمان، متخصصان برنامه ریزی درسی و روان شناسی تربیتی مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته انجام شد. یافته های بخش کمی نشان داد که روش های سنتی تدریس متون آموزشی، عمدتا بر حفظ و تکرار و ترجمه تحت اللفظی متون متمرکز هستند و به مولفه های درک عمیق مانند تحلیل، تفسیر، استنتاج و ارزیابی انتقادی توجه کافی ندارند و این رویکرد، منجر به کاهش انگیزه، مشارکت و درک مفهومی دانش آموزان شده است و همچنین نتایج حاکی از آن است که بین روش های تدریس سنتی و ضعف در سواد خواندن و درک عمیق دانش آموزان، رابطه معناداری وجود دارد و از میان مولفه های مختلف درک عمیق، بیشترین ضعف در مولفه های تحلیل و استنتاج و کمترین ضعف در مولفه های بازشناسی و یادآوری مشاهده شده است و این یافته، نشان دهنده آن است که دانش آموزان در سطوح پایین درک (بازشناسی و یادآوری) عملکرد بهتری دارند، اما در سطوح بالاتر درک (تحلیل، تفسیر و استنتاج) با ضعف جدی مواجه هستند. تحلیل داده های کیفی با استفاده از روش تحلیل مضمونی، منجر به شناسایی ۵ مضمون اصلی در زمینه آسیب های روش های تدریس سنتی (شامل یک سویگی تدریس، غفلت از فعال سازی دانش پیشین، کمبود تعامل و گفت وگو، تمرکز بر کمیت به جای کیفیت، و ارزشیابی سطحی و حفظ محور) و ۶ مضمون اصلی برای مدل های نوین تدریس (شامل مدل درک هدایت شده، مدل یادگیری مبتنی بر پرسش، مدل نقشه برداری مفهومی، مدل تدریس استراتژیک، مدل حلقه های گفت وگو و مدل یادگیری ترکیبی فعال) گردید و بر اساس یافته ها، مدل تدریس ترکیبی فعال (Active Blended Teaching Model) به عنوان یک مدل نوین و جامع برای ارتقای سواد خواندن و درک عمیق ارائه شد که ترکیبی از راهبردهای فعال سازی دانش پیشین، پرسش گری سطح بالا، نقشه برداری مفهومی، گفت وگوهای هدفمند و ارزشیابی فرایندی را شامل می شود. با توجه به اهمیت حیاتی سواد خواندن و درک عمیق در موفقیت تحصیلی و زندگی آینده دانش آموزان، ضرورت بازنگری در روش های تدریس متون آموزشی و جایگزینی آن ها با مدل های نوین و اثربخش بیش از پیش آشکار می شود و بر اساس یافته ها، به سیاست گذاران آموزشی، مدیران مدارس، معلمان و برنامه ریزان درسی پیشنهاد می شود که با توانمندسازی معلمان در زمینه مدل های نوین تدریس، بازنگری در برنامه های درسی، و طراحی محتوای آموزشی متناسب با این مدل ها، به ارتقای سواد خواندن و درک عمیق دانش آموزان کمک نمایند.

کلیدواژه ها:

سواد خواندن ، درک عمیق ، روش های تدریس ، مدل های نوین ، دوره ابتدایی