طراحی و اعتبارسنجی الگوی شایستگی های هوش مصنوعی برای معلمان در دوره های توانمندسازی و ضمن خدمت

پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی الگوی شایستگی های هوش مصنوعی برای معلمان در دوره های توانمندسازی و ضمن خدمت در نظام آموزشی ایران انجام شده است. این مطالعه به روش ترکیبی (کمی-کیفی) از نوع اکتشافی متوالی انجام گردید و در بخش کیفی، با ۳۰ نفر از متخصصان حوزه فناوری آموزشی، روانشناسی تربیتی، برنامه ریزی درسی و مدیریت آموزشی مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته انجام شد و در بخش کمی، با استفاده از روش دلفی، نظرات ۴۰ نفر از متخصصان در سه دور جمع آوری و تحلیل شد و سپس با استفاده از روش تحلیل عاملی تاییدی، الگوی طراحی شده اعتبارسنجی گردید. یافته های بخش کیفی با استفاده از روش تحلیل مضمونی، منجر به شناسایی ۶ بعد اصلی و ۲۴ مولفه فرعی برای شایستگی های هوش مصنوعی معلمان شد که ابعاد اصلی شامل شایستگی های پایه (آگاهی و دانش مفهومی)، شایستگی های فنی-کاربردی (مهارت های عملی با ابزارهای هوش مصنوعی)، شایستگی های آموزشی-طراحی (طراحی آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی)، شایستگی های اخلاقی-اجتماعی (درک چالش های اخلاقی و اجتماعی)، شایستگی های تحلیلی-ارزیابی (تحلیل داده های آموزشی و ارزشیابی) و شایستگی های توسعه ای-پویا (یادگیری مستمر و به روزرسانی دانش) می باشند و این ابعاد، با مبانی نظری پژوهش و چارچوب های بین المللی سواد هوش مصنوعی هماهنگی کامل دارند. در بخش کمی، یافته های روش دلفی نشان داد که تمامی ۲۴ مولفه شناسایی شده، از نظر متخصصان دارای اهمیت بالایی هستند (میانگین بالاتر از ۴ از ۵) و ضریب توافق کندال نیز نشان دهنده اجماع بالای متخصصان در مورد اهمیت این مولفه ها بود. که الگوی شایستگی های هوش مصنوعی، از روایی و اعتبار مناسبی برخوردار است. بر اساس یافته ها، الگوی شایستگی های هوش مصنوعی معلمان به عنوان یک چارچوب جامع و عملی برای طراحی، اجرا و ارزشیابی دوره های توانمندسازی و ضمن خدمت معلمان در حوزه هوش مصنوعی ارائه شد و این الگو، می تواند به سیاست گذاران، برنامه ریزان آموزشی و مجریان دوره های ضمن خدمت در شناسایی نیازهای آموزشی معلمان، طراحی محتوای آموزشی متناسب، و ارزشیابی اثربخشی دوره ها کمک کند. با توجه به گسترش روزافزون کاربردهای هوش مصنوعی در آموزش و ضرورت آماده سازی معلمان برای عصر دیجیتال، استفاده از این الگو در نظام آموزشی کشور، می تواند گامی موثر در جهت توانمندسازی معلمان و ارتقای کیفیت آموزش باشد.

کلیدواژه ها:

شایستگی های هوش مصنوعی ، معلمان ، توانمندسازی ، دوره های ضمن خدمت ، الگوی آموزشی