بررسی چالش ها و فرصت های استفاده از روش های تدریس فعال در مدارس

پژوهش حاضر با هدف بررسی چالش ها و فرصت های استفاده از روش های تدریس فعال در مدارس ایران انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت دار انجام شده است که برای شناسایی عمیق و بافت محور چالش ها و فرصت ها از دیدگاه ذی نفعان مختلف، بسیار مناسب و کارآمد است. جامعه آماری شامل معلمان، مدیران و دانش آموزان مقطع متوسطه اول شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری، ۲۸ نفر از آنان (۱۲ معلم، ۸ مدیر و ۸ دانش آموز) انتخاب شدند و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق و گروه های کانونی جمع آوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی که شامل کدگذاری باز، محوری و گزینشی است، در نرم افزار MAXQDA تحلیل گردیدند. برای تامین اعتبار و روایی داده ها از روش های بازبینی توسط مشارکت کنندگان، بازبینی توسط همکاران پژوهشگر و سه سوسازی منابع داده استفاده شد. یافته های پژوهش به شناسایی ۶ مقوله اصلی در حوزه چالش ها و ۵ مقوله اصلی در حوزه فرصت ها انجامید. چالش های اصلی شامل چالش های ساختاری-مدیریتی (کمبود منابع، حجم بالای کتب درسی، نظام ارزشیابی سنتی، و کمبود آموزش معلمان)، چالش های مربوط به معلمان (مقاومت در برابر تغییر، کمبود مهارت و اعتماد به نفس، و نگرانی از کنترل کلاس)، چالش های مربوط به دانش آموزان (مقاومت در برابر مشارکت، کمبود مهارت های اجتماعی، و تفاوت های فردی)، چالش های مربوط به والدین و جامعه (فشار بر نمرات و رقابت، و ناآشنایی با روش های نوین)، چالش های فرهنگی (فرهنگ سکوت و بزرگ سال محوری، و نگاه سنتی به نقش معلم) و چالش های زیرساختی (کمبود تجهیزات و فناوری، و فضای فیزیکی نامناسب) بودند. در مقابل، فرصت های اصلی شامل فرصت های آموزشی-یادگیری (افزایش درک مفهومی و تفکر انتقادی، افزایش انگیزه و مشارکت، و پرورش مهارت های اجتماعی)، فرصت های حرفه ای برای معلمان (توسعه حرفه ای، افزایش رضایت شغلی، و بهبود روابط با دانش آموزان)، فرصت های سازمانی و مدیریتی (بهبود جو مدرسه، افزایش همکاری بین معلمان، و ارتقای جایگاه مدرسه)، فرصت های فناورانه (استفاده از ابزارهای دیجیتال و هوش مصنوعی، و دسترسی به منابع آموزشی متنوع) و فرصت های فرهنگی-اجتماعی (تغییر نگرش جامعه به آموزش، و توانمندسازی دانش آموزان برای زندگی در جامعه) بودند. یافته ها همچنین نشان داد که بین چالش ها و فرصت ها رابطه ای دیالکتیکی وجود دارد و بسیاری از چالش ها، خود بسترهای بالقوه ای برای فرصت ها هستند و با رویکردی نظام مند و گام به گام، می توان از این فرصت ها برای غلبه بر چالش ها بهره برد.

کلیدواژه ها:

روش های تدریس فعال ، چالش ها ، فرصت ها ، مدارس ایران ، آموزش و پرورش