بررسی تاثیر روش های تدریس فعال بر افزایش مشارکت دانش آموزان در فعالیت های کلاسی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر روش های تدریس فعال بر افزایش مشارکت دانش آموزان در فعالیت های کلاسی در مقطع متوسطه اول شهر تهران انجام شد. این مطالعه از نوع شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود که در آن تاثیر سه روش تدریس فعال شامل یادگیری مبتنی بر همیاری، یادگیری مبتنی بر پرسش گری و تدریس اکتشافی بر مشارکت رفتاری، شناختی و عاطفی دانش آموزان مورد آزمون قرار گرفت. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر پایه هشتم مناطق ۲، ۶ و ۱۰ شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، تعداد ۲۴۰ دانش آموز (۴ کلاس ۶۰ نفری) به عنوان نمونه انتخاب شدند و به طور تصادفی در چهار گروه (سه گروه آزمایش و یک گروه کنترل) جایدهی شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه استاندارد مشارکت کلاسی با ۳۲ گویه در سه بعد مشارکت رفتاری، شناختی و عاطفی بود که روایی و پایایی آن در پژوهش های قبلی در ایران تایید شده است و ضریب آلفای کرونباخ آن در پژوهش حاضر برای کل پرسشنامه ۰.۹۲ و برای خرده مقیاس ها به ترتیب ۰.۸۹، ۰.۸۵ و ۰.۸۸ به دست آمد. همچنین برای سنجش عینی مشارکت، از چک لیست مشاهده رفتار کلاسی و تعداد دفعات مشارکت داوطلبانه دانش آموزان در طول جلسات آموزشی استفاده شد که توسط دو ناظر آموزش دیده به صورت مستقل ثبت گردید و ضریب توافق بین آن ها ۰.۸۷ محاسبه شد. گروه های آزمایش به مدت ۱۲ جلسه ۷۵ دقیقه ای (۳ جلسه در هفته) تحت آموزش با روش های تدریس فعال قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل با روش سنتی و سخنرانی آموزش دیدند. یافته های حاصل از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر نشان داد که هر سه روش تدریس فعال در مقایسه با روش سنتی، به طور معناداری مشارکت دانش آموزان را در هر سه بعد افزایش داده اند و این افزایش در گروه یادگیری مبتنی بر همیاری با میانگین ۴.۱۸ از ۵ (در مقیاس پس آزمون) بیش تر از گروه یادگیری مبتنی بر پرسش گری (میانگین ۳.۹۲) و گروه تدریس اکتشافی (میانگین ۳.۸۴) بود، در حالی که میانگین گروه کنترل ۲.۸۱ بود. همچنین نتایج نشان داد که بیش ترین افزایش در بعد مشارکت عاطفی (علاقه و اشتیاق) مربوط به گروه یادگیری مبتنی بر همیاری بود و کم ترین افزایش در بعد مشارکت شناختی (تلاش ذهنی و راهبردهای عمیق) در گروه تدریس اکتشافی مشاهده شد. تحلیل اندازه گیری مکرر در طول زمان نیز نشان داد که روند افزایش مشارکت در گروه های آزمایش از جلسه چهارم به بعد با شیب تندتری ادامه یافت و این افزایش تا پایان جلسات پایدار بود، در حالی که گروه کنترل نوسانات جزئی و کاهش تدریجی را نشان داد. علاوه بر این، نتایج تحلیل رگرسیون لجستیک نشان داد که عواملی مانند جنسیت، پایه تحصیلی و سابقه تحصیلی والدین، تاثیر روش های تدریس فعال بر مشارکت را تعدیل نمی کنند، اما سطح انگیزه اولیه دانش آموزان به عنوان یک متغیر تعدیل گر معنادار عمل می کند و دانش آموزان با انگیزه اولیه پایین، بیش ترین افزایش مشارکت را در گروه های آزمایش نشان دادند که حکایت از نقش جبرانی روش های فعال برای دانش آموزان کم انگیزه دارد.

کلیدواژه ها:

روش های تدریس فعال ، مشارکت دانش آموزان ، یادگیری مبتنی بر همیاری ، یادگیری مبتنی بر پرسش گری ، تدریس اکتشافی