تاثیر ارتفاع ساختمان بر حس آرامش و امنیت روانی عابران پیاده در خیابان های شهری

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر ارتفاع ساختمان بر حس آرامش و امنیت روانی عابران پیاده در خیابان های شهری شهر تهران انجام شده است. این مطالعه به روش توصیفی-همبستگی با رویکرد کمی و کیفی و با تاکید بر تحلیل داده های میدانی و پرسشنامه های ادراکی انجام گردید و جامعه آماری آن شامل تمامی عابران پیاده در خیابان های منتخب شهر تهران در سال ۱۴۰۴ بود. یافته ها نشان داد که ارتفاع ساختمان ها تاثیر معناداری بر حس آرامش و امنیت روانی عابران پیاده دارد و رابطه بین ارتفاع ساختمان و این شاخص های روانشناختی به صورت غیرخطی و به شکل منحنی وارونه (U-shaped) است و به عبارت دیگر، در ارتفاعات بسیار پایین و بسیار بالا، حس آرامش و امنیت روانی کاهش می یابد و در ارتفاعات متوسط (حدود ۴ تا ۷ طبقه)، این حس به حداکثر میزان خود می رسد و این یافته، با مبانی نظری روانشناسی محیطی که بر تاثیر تناسبات فضایی بر ادراک و احساس انسان تاکید دارند، همخوانی کامل دارد. همچنین نتایج حاکی از آن است که ارتفاع ساختمان از طریق متغیرهای واسطه ای مانند نسبت ارتفاع به عرض خیابان (نسبت H/W)، میزان نورگیری و تهویه، احساس محصوریت و باز بودن فضا، و کیفیت معماری و نماهای شهری، بر حس آرامش و امنیت روانی عابران تاثیر می گذارد و از میان این متغیرها، نسبت ارتفاع به عرض خیابان و احساس محصوریت، قوی ترین پیش بینی کننده های حس آرامش و امنیت روانی بوده اند و این یافته، نشان دهنده اهمیت تناسبات فضایی در طراحی شهری و تاثیر آن بر سلامت روانی شهروندان است. بررسی نقش تعدیل گر جنسیت و سن عابران نشان داد که زنان و سالمندان، حساسترین گروه ها نسبت به ارتفاع ساختمان هستند و در ارتفاعات بالا، کاهش حس آرامش و امنیت روانی در این گروه ها به مراتب بیشتر از مردان و جوانان است و این یافته، ضرورت توجه به نیازهای گروه های مختلف در طراحی شهری را آشکار می سازد. تحلیل داده های کیفی حاصل از مصاحبه با عابران نشان داد که مهم ترین عوامل موثر بر حس آرامش و امنیت روانی در خیابان های شهری شامل تناسبات فضایی، نور و روشنایی طبیعی، وجود فضای سبز و باز، کیفیت نماهای معماری، و عدم احساس محصوریت و گرفتگی بوده است و عابران گزارش کردند که خیابان هایی با ارتفاع متوسط ساختمان ها، احساس آرامش، امنیت و آسایش بیشتری را برای آنان به ارمغان می آورند و از سوی دیگر، خیابان هایی با ساختمان های بسیار بلند یا بسیار کوتاه، باعث ایجاد احساس فشار، اضطراب و ناامنی در آنان می شوند. با توجه به گسترش روزافزون ساخت وسازهای بلندمرتبه در شهرهای بزرگ ایران و ضرورت توجه به ابعاد انسانی و روانشناختی طراحی شهری، اهمیت مطالعه تاثیر ارتفاع ساختمان بر سلامت روانی شهروندان بیش از پیش آشکار می شود و بر اساس یافته ها، به شهرسازان، معماران، برنامه ریزان شهری و سیاست گذاران پیشنهاد می شود که در طراحی و برنامه ریزی شهری، به تناسبات فضایی، نسبت ارتفاع به عرض خیابان، نورگیری، کیفیت نماها و ایجاد فضاهای باز و سبز توجه ویژه داشته باشند و از ساخت وسازهای بسیار بلند و بسیار کوتاه که باعث کاهش حس آرامش و امنیت روانی عابران می شوند، اجتناب کنند تا بتوانند به ارتقای کیفیت زندگی شهری و سلامت روانی شهروندان کمک نمایند.

کلیدواژه ها:

ارتفاع ساختمان ، حس آرامش ، امنیت روانی ، عابران پیاده ، طراحی شهری