واکاوی جامع موانع، پیش ران ها و الزامات راهبردی استقرار مدیریت مبتنی بر مدرسه در نظام آموزشی

مدیریت مبتنی بر مدرسه به عنوان یکی از بنیادین ترین راهبردهای اصلاحات ساختاری و تمرکززدایی در نظام های آموزشی معاصر، کانون تصمیم گیری های کلان و خرد در حوزه های بودجه ریزی، نیروی انسانی، برنامه ریزی درسی و امور اجرایی را از نهادهای متمرکز ستادی به سطح مدرسه منتقل می سازد. هدف این پژوهش، واکاوی جامع، چندبعدی و نقادانه موانع ساختاری، فرهنگی، مهارتی و نهادی در کنار تحلیل پیش ران های شتاب دهنده، الگوهای عملیاتی و الزامات بازمهندسی برای استقرار موفق الگوی مدیریت مبتنی بر مدرسه در نظام آموزشی است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر سنتز پژوهشی، تحلیل مضمون و بررسی اسنادی اسناد تحول و پژوهش های تجربی داخلی و بین المللی در بازه زمانی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳ خورشیدی و ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ میلادی است. داده ها از طریق استخراج گزاره های تحلیلی و دسته بندی با رویکرد کدگذاری سه مرحله ای باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته های پژوهش نشان می دهد که استقرار این الگو با موانع درهم تنیده ای چون دیوان سالاری متمرکز، مقاومت فرهنگی در برابر تغییر، ضعف شایستگی های رهبری آموزشی، عدم تقارن اطلاعات و نابرابری در ظرفیت های مالی محلی مواجه است. در نقطه مقابل، پیش ران هایی مانند استقرار رهبری توزیع شده، ظرفیت سازی حرفه ای مداوم، ایجاد شفافیت دوجانبه در پاسخ گویی، تفویض اختیارات قانونی معنادار و جلب مشارکت راهبردی جامعه محلی، بستر تحول اثربخش را فراهم می آورند. در نهایت، مدل مفهومی یکپارچه و نقشه راه عملیاتی برای گذار از ساختار دستورمحور به سازمان یادگیرنده خودمختار ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

مدیریت مبتنی بر مدرسه ، تمرکززدایی ساختاری ، خودمختاری مدرسه ، رهبری توزیع شده ، پاسخ گویی آموزشی ، مشارکت راهبردی ، بهسازی سازمانی