طراحی الگوی آموزش تاب آور در مدارس برای تداوم یادگیری در شرایط بحران

گسترش بحران های طبیعی، بهداشتی، اجتماعی، فناورانه و سایر شرایط پیش بینی ناپذیر، تداوم فعالیت نظام های آموزشی را با چالش های جدی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، اختلال در آموزش حضوری می تواند علاوه بر کاهش فرصت های یادگیری، موجب تشدید شکاف آموزشی، افزایش نابرابری و آسیب پذیری گروه های کم برخوردار شود. ازاین رو، مسئله اساسی نظام تعلیم و تربیت، صرفا بازگشت سریع مدارس به وضعیت عادی نیست، بلکه ایجاد ظرفیت لازم برای حفظ و بازطراحی مسیر یادگیری در شرایط عدم قطعیت است. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگویی برای آموزش تاب آور در مدارس به منظور تداوم یادگیری در شرایط بحران انجام شده است.پژوهش حاضر از نظر هدف، توسعه ای و از نظر رویکرد، کیفی است. داده های پژوهش از طریق مطالعه و تحلیل منابع علمی، اسناد تخصصی و چارچوب های مرتبط با تاب آوری آموزشی، تداوم یادگیری، مدیریت بحران، انعطاف پذیری برنامه درسی، فناوری آموزشی، عدالت آموزشی و حمایت روانی اجتماعی گردآوری و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی سازمان دهی شدند. فرایند طراحی الگو در سه مرحله شناسایی مولفه ها، ترکیب مفهومی و مدل سازی روابط میان مولفه ها انجام گرفت.یافته های پژوهش به شناسایی هشت بعد اصلی شامل رهبری و حکمرانی تاب آور، انعطاف پذیری برنامه درسی، تاب آوری حرفه ای معلم، زیرساخت و انعطاف فناورانه، عدالت و شمول آموزشی، حمایت روانی اجتماعی، مشارکت خانواده و جامعه و پایش و یادگیری سازمانی منجر شد. همچنین، تصمیم گیری داده محور و منعطف به عنوان سازوکار پیونددهنده مولفه های الگو شناسایی شد. بر اساس الگوی پیشنهادی، آموزش تاب آور در قالب چرخه ای شامل پیش آگاهی، آمادگی، فعال سازی مسیرهای جایگزین، تداوم یادگیری، پایش، مداخله، بازیابی و یادگیری سازمانی قابل تبیین است.نتایج نشان می دهد که تاب آوری آموزشی صرفا توانایی حفظ شکل معمول آموزش در زمان بحران نیست، بلکه قابلیت مدرسه برای تغییر هوشمندانه مسیر آموزش با هدف حفظ حق یادگیری دانش آموزان است. در این الگو، استفاده از مسیرهای چندگانه یادگیری، توجه هم زمان به کیفیت و عدالت آموزشی، توانمندسازی معلمان، حمایت روانی اجتماعی و تبدیل تجربه بحران به یادگیری سازمانی، از الزامات اصلی تداوم یادگیری محسوب می شوند. بنابراین، مدرسه تاب آور مدرسه ای است که نه تنها از بحران عبور می کند، بلکه از تجربه بحران برای افزایش آمادگی، انعطاف پذیری و ظرفیت سازگاری خود در مواجهه با بحران های آینده بهره می گیرد.

کلیدواژه ها:

آموزش تاب آور ، تداوم یادگیری ، مدرسه تاب آور ، مدیریت بحران ، عدالت آموزشی ، انعطاف پذیری آموزشی ، یادگیری سازمانی