بررسی اثربخشی پروژه های «مدرسه سبز» در تغییر رفتارهای مصرفی و مسئولیت پذیری اجتماعی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی پروژه های «مدرسه سبز» در تغییر رفتارهای مصرفی و مسئولیت پذیری اجتماعی دانش آموزان دوره ابتدایی شهر تهران انجام شده است. این مطالعه به روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و دوره پیگیری دو ماهه انجام گردید و جامعه آماری آن شامل تمامی دانش آموزان دوره ابتدایی شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود. یافته ها نشان داد که اجرای پروژه های مدرسه سبز تاثیر مثبت و معناداری بر تغییر رفتارهای مصرفی (شامل کاهش مصرف آب، کاهش مصرف انرژی، کاهش تولید زباله و بازیافت) و مسئولیت پذیری اجتماعی (شامل آگاهی زیست محیطی، نگرش زیست محیطی، رفتار زیست محیطی و مشارکت اجتماعی) دانش آموزان داشته است و این تاثیر در مرحله پیگیری نیز پایدار مانده است و این یافته، نشان دهنده اثربخشی پایدار پروژه های مدرسه سبز بر متغیرهای رفتاری و نگرشی دانش آموزان است. همچنین نتایج حاکی از آن است که پروژه های مدرسه سبز بر مولفه های مختلف رفتارهای مصرفی و مسئولیت پذیری اجتماعی تاثیر مثبت داشته است و بیشترین تاثیر بر مولفه های کاهش مصرف آب و رفتار زیست محیطی مشاهده شده است و این یافته، نشان دهنده آن است که پروژه های مدرسه سبز با ایجاد تجارب عملی و عینی، بیشترین تاثیر را بر رفتارهای قابل مشاهده و روزمره دانش آموزان دارند. بررسی نقش تعدیل گر جنسیت و سطح تحصیلات والدین نشان داد که جنسیت تاثیر معناداری بر اثربخشی پروژه های مدرسه سبز ندارد، اما سطح تحصیلات والدین با اثربخشی این پروژه ها رابطه مثبت دارد و دانش آموزانی که والدین با تحصیلات بالاتری دارند، بهره بیشتری از این پروژه ها می برند و این یافته، نشان دهنده نقش سرمایه فرهنگی خانواده در تقویت اثربخشی برنامه های زیست محیطی مدارس است. تحلیل داده های کیفی حاصل از مشاهده رفتارهای دانش آموزان و مصاحبه با معلمان، دانش آموزان و والدین نشان داد که مهم ترین عوامل موثر بر موفقیت پروژه های مدرسه سبز شامل مشارکت فعال دانش آموزان در فعالیت های عملی، همکاری و حمایت خانواده ها، وجود زیرساخت های مناسب در مدرسه، تشویق و قدردانی از رفتارهای مثبت، و تداوم و استمرار برنامه ها بوده است و دانش آموزان گزارش کردند که با شرکت در پروژه های مدرسه سبز، توانسته اند رفتارهای مصرفی خود را اصلاح کنند، نسبت به محیط زیست حساس تر شوند و احساس مسئولیت بیشتری در قبال جامعه پیدا کنند. با توجه به اهمیت آموزش زیست محیطی در دوره کودکی و نقش مدارس در شکل گیری رفتارهای پایدار، ضرورت اجرای پروژه های مدرسه سبز در مدارس ابتدایی بیش از پیش آشکار می شود .

کلیدواژه ها:

مدرسه سبز ، رفتارهای مصرفی ، مسئولیت پذیری اجتماعی ، دانش آموزان ، آموزش زیست محیطی