سواد هوش مصنوعی معلمان: شناسایی نیازهای آموزشی، موانع ادراک شده و راهکارهای ارتقای آن

پژوهش حاضر با هدف شناسایی نیازهای آموزشی، موانع ادراک شده و راهکارهای ارتقای سواد هوش مصنوعی معلمان شهر تهران انجام شده است. این مطالعه به روش ترکیبی (کمی-کیفی) از نوع اکتشافی متوالی انجام گردید و در بخش کمی، جامعه آماری شامل ۳۸۰ نفر از معلمان بود و در بخش کیفی، با ۲۵ نفر از معلمان، مدیران و متخصصان فناوری آموزشی مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته انجام شد. یافته های بخش کمی نشان داد که نیازهای آموزشی معلمان در حوزه هوش مصنوعی در سطح بالایی قرار دارد و در بین ابعاد چهارگانه نیازهای آموزشی (مفاهیم پایه، کاربردهای آموزشی، مهارت های عملی و ملاحظات اخلاقی)، بالاترین نیاز مربوط به بعد مهارت های عملی و پایین ترین نیاز مربوط به بعد مفاهیم پایه بوده است و این یافته، نشان دهنده اولویت بالای آموزش های عملی و کاربردی در برنامه های توانمندسازی معلمان است. همچنین نتایج نشان داد که مهم ترین موانع ادراک شده برای ارتقای سواد هوش مصنوعی شامل کمبود دوره های آموزشی مناسب، نبود زیرساخت های فناورانه، کمبود زمان، ترس از تغییر و فقدان سیاست گذاری روشن می باشد و از میان این موانع، کمبود دوره های آموزشی مناسب و نبود زیرساخت های فناورانه، بالاترین اولویت را داشته اند. تحلیل داده های کیفی با استفاده از روش تحلیل مضمونی، منجر به شناسایی ۴ مضمون اصلی برای نیازهای آموزشی (شامل نیاز به دانش پایه، نیاز به مهارت های عملی، نیاز به کاربردهای تخصصی و نیاز به آموزش اخلاقی)، ۵ مضمون اصلی برای موانع ادراک شده (شامل موانع فردی، موانع سازمانی، موانع فناورانه، موانع فرهنگی و موانع سیاست گذاری) و ۶ مضمون اصلی برای راهکارهای ارتقا (شامل طراحی برنامه های آموزشی عملی، ایجاد زیرساخت های فناورانه، توانمندسازی مدیران، ایجاد انگیزه و مشوق ها، تشکیل شبکه های یادگیری حرفه ای و تدوین سیاست های حمایت کننده) گردید. با توجه به اهمیت حیاتی سواد هوش مصنوعی در آینده آموزش و نقش کلیدی معلمان در تحقق آموزش هوشمند، ضرورت توجه به نیازهای واقعی معلمان، رفع موانع موجود و طراحی راهکارهای عملی و موثر برای ارتقای سواد هوش مصنوعی معلمان بیش از پیش آشکار می شود و بر اساس یافته ها، به سیاست گذاران آموزشی، مدیران مدارس و برنامه ریزان درسی پیشنهاد می شود که با رویکردی نظام مند و مشارکتی، به طراحی و اجرای برنامه های توانمندسازی معلمان در حوزه هوش مصنوعی بپردازند.

کلیدواژه ها:

سواد هوش مصنوعی ، نیازهای آموزشی ، موانع ادراک شده ، راهکارهای ارتقا ، معلمان