بررسی راهکارهای کاهش مصرف پلاستیک های یکبارمصرف

افزایش تولید و مصرف پلاستیک های یکبارمصرف، به دلیل عمر مصرف کوتاه، ماندگاری طولانی در محیط و دشواری مدیریت پس از مصرف، به یکی از چالش های مهم زیست محیطی و مدیریتی تبدیل شده است. در این میان، کاهش مصرف در مبدا، در مقایسه با تمرکز صرف بر جمع آوری و بازیافت، رویکردی پیشگیرانه تر برای کنترل پیامدهای پلاستیک به شمار می رود. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل راهکارهای کاهش مصرف پلاستیک های یکبارمصرف و شناسایی عوامل موثر بر موفقیت این راهکارها انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، کیفی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و مرور تحلیلی منابع است. منابع مرتبط با سیاست های کاهش مصرف، تغییر رفتار مصرف کنندگان، آموزش و فرهنگ سازی، اقتصاد چرخشی، فناوری های جایگزین و مدیریت پسماند بررسی و بر اساس ارتباط موضوعی، اعتبار علمی، به روز بودن و قابلیت استفاده در تبیین مسئله انتخاب شدند. تحلیل منابع با روش تحلیل محتوای کیفی و در قالب محورهای مدیریتی، اقتصادی، آموزشی فرهنگی، فناورانه، رفتاری و اجتماعی انجام گرفت. بررسی منابع نشان می دهد که هیچ یک از راهکارهای منفرد، به تنهایی برای کاهش پایدار مصرف پلاستیک های یکبارمصرف کافی نیستند و اثربخشی بیشتر زمانی حاصل می شود که سیاست های محدودکننده، مشوق های اقتصادی، آموزش و تغییر رفتار، توسعه گزینه های چندبارمصرف و جایگزین و زیرساخت های مناسب به صورت هماهنگ اجرا شوند. مطالعات پیشین نیز بر اهمیت ترکیب مداخلات قانونی و رفتاری تاکید دارند و نشان می دهند که بسیاری از برنامه ها همچنان بر اطلاع رسانی تمرکز داشته و از پشتوانه نظری رفتاری کافی برخوردار نیستند. خلا اصلی مطالعات موجود، پراکندگی راهکارها و کمبود چارچوبی تلفیقی برای تحلیل هم زمان ابعاد مدیریتی، اقتصادی، آموزشی، فناورانه و رفتاری است. نوآوری پژوهش حاضر، ارائه یک چارچوب تحلیلی چندبعدی برای دسته بندی و تبیین راهکارهای کاهش مصرف پلاستیک های یکبارمصرف و تاکید بر انتقال مداخله از مرحله مدیریت پسماند به مرحله پیشگیری و کاهش مصرف در مبدا است.

کلیدواژه ها:

پلاستیک های یکبارمصرف ، کاهش مصرف پلاستیک ، مدیریت پسماند ، تغییر رفتار زیست محیطی ، اقتصاد چرخشی ، سیاست گذاری محیط زیست ، توسعه پایدار.