ارائه مدل پیش بینی موفقیت تحصیلی بر اساس کارکردهای اجرایی و راهبردهای فراشناختی در دانش آموزان دوره اول متوسطه

پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل پیش بینی موفقیت تحصیلی بر اساس کارکردهای اجرایی (شامل حافظه کاری، بازداری شناختی و انعطاف پذیری شناختی) و راهبردهای فراشناختی در دانش آموزان دوره اول متوسطه شهر سبزوار انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی از نوع پیمایشی بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر مقطع متوسطه اول شهر سبزوار در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ به تعداد ۶۱۰۰ نفر بود که با استفاده از فرمول مورگان و به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای، تعداد ۲۳۵ نفر از سه پایه هفتم، هشتم و نهم انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه موفقیت تحصیلی درتاج (۱۳۸۳)، پرسشنامه مهارت های فراشناختی شاطریان محمدی (۱۳۸۶)، و پرسشنامه عملکرد اجرایی بریف (۲۰۰۰) بودند که همگی از روایی و پایایی مطلوبی برخوردار بودند. داده ها با استفاده از روش های آمار توصیفی (میانگین، انحراف استاندارد، فراوانی و درصد) و آمار استنباطی (ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه به روش همزمان) و با کمک نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. یافته های توصیفی نشان داد که میانگین موفقیت تحصیلی دانش آموزان ۸۷٫۴۲ با انحراف معیار ۱۲٫۶۸ بود که نشان دهنده سطح متوسط رو به بالای موفقیت تحصیلی در میان نمونه پژوهش است. در میان مولفه های کارکردهای اجرایی، حافظه کاری با میانگین ۲۸٫۷۵ بالاترین میانگین را داشت و بازداری شناختی با میانگین ۲۶٫۹۰ پایین ترین میانگین را به خود اختصاص داد. میانگین انعطاف پذیری شناختی ۲۷٫۳۸ و میانگین راهبردهای فراشناختی ۱۵۶٫۲۰ با انحراف معیار ۲۴٫۵۶ به دست آمد که نشان دهنده استفاده نسبتا مطلوب دانش آموزان از این راهبردهاست. نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که بین تمامی متغیرهای پژوهش با موفقیت تحصیلی رابطه مثبت و معناداری در سطح ۰٫۰۱ وجود دارد و قوی ترین همبستگی مربوط به راهبردهای فراشناختی با موفقیت تحصیلی (۵۲۰/۰) و سپس حافظه کاری (۴۸۰/۰)، انعطاف پذیری شناختی (۴۵۰/۰) و بازداری شناختی (۴۱۰/۰) بود. نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه نیز نشان داد که مدل پیش بینی موفقیت تحصیلی بر اساس متغیرهای پیش بین معنادار است (۰۰۱/۰>p و ۴۲/۳۵=F) و این متغیرها در مجموع حدود ۳۸ درصد از واریانس موفقیت تحصیلی را تبیین می کنند . بر اساس یافته های این پژوهش، مدل پیشنهادی با چهار مسیر مستقیم از متغیرهای پیش بین به موفقیت تحصیلی، از برازش مطلوبی برخوردار است و می توان از آن به عنوان یک چارچوب مفهومی در طراحی مداخلات آموزشی و توانمندسازی شناختی دانش آموزان استفاده کرد. بنابراین، پیشنهاد می شود که برنامه های درسی و فعالیت های فوق برنامه مدارس با هدف تقویت هم زمان کارکردهای اجرایی و راهبردهای فراشناختی طراحی شوند تا بتوان از این طریق، موفقیت تحصیلی دانش آموزان را به طور چشمگیری بهبود بخشید.

کلیدواژه ها:

کارکردهای اجرایی ، حافظه کاری ، بازداری شناختی ، انعطاف پذیری شناختی ، راهبردهای فراشناختی ، موفقیت تحصیلی ، مدل پیش بینی.