بررسی اختلالات رفتاری دانش آموزان در ایام امتحانات

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل اختلالات رفتاری دانش آموزان در ایام امتحانات و ارائه راهکارهای پیشگیرانه و مداخله ای موثر برای مدیریت این اختلالات در محیط های آموزشی انجام شده است. این پژوهش با رویکرد ترکیبی متوالی اکتشافی در دو بخش کیفی و کمی اجرا گردید. در بخش کیفی، با بهره گیری از روش نظریه زمینه ای و نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی، با ۳۲ نفر از معلمان با تجربه، مشاوران مدارس، مدیران آموزشی، روانشناسان تربیتی و والدین دانش آموزان در استان تهران مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق انجام شد. داده های کیفی با استفاده از روش کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) و با نرم افزار MAXQDA تحلیل گردید و به شناسایی ۴ مقوله اصلی (انواع اختلالات رفتاری، عوامل زمینه ساز و تشدیدکننده، پیامدهای فردی و تحصیلی، و راهکارهای پیشگیرانه و مداخله ای) و ۲۶ مقوله فرعی منجر شد که هر یک با شاخص ها و مصادیق متعددی تبیین گردیدند. در بخش کمی، بر اساس یافته های کیفی و مرور ادبیات نظری، پرسشنامه محقق ساخته با ۵۲ گویه در مقیاس پنج درجه ای لیکرت طراحی گردید و پس از تایید روایی محتوایی (CVR>۰.۷۷ و CVI>۰.۸۰) و پایایی (آلفای کرونباخ ۹۱/۰ برای کل پرسشنامه و دامنه ۸۷/۰ تا ۹۱/۰ برای ابعاد)، بر روی نمونه ای ۴۰۰ نفری از معلمان، مشاوران و والدین در شهر تهران با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی اجرا شد. نتایج نشان داد که اختلالات اضطرابی با میانگین ۵۴/۴ و اختلالات جسمانی-فیزیولوژیک با میانگین ۴۶/۴ به عنوان شایع ترین اختلالات رفتاری دانش آموزان در ایام امتحانات شناسایی شدند و در مقابل، اختلالات پرخاشگری و رفتارهای مخرب با میانگین ۱۲/۴ در رتبه آخر قرار گرفت. همچنین فشار و انتظارات خانوادگی با میانگین ۵۴/۴ و جو رقابتی شدید در مدرسه با میانگین ۴۶/۴ به عنوان مهم ترین عوامل زمینه ساز و تشدیدکننده شناسایی شدند. تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که چهار مولفه شناسایی شده، ۶۸ درصد از واریانس شدت اختلالات رفتاری را تبیین می کنند و در این میان، اختلالات اضطرابی با ضریب استاندارد شده ۳۸/۰ و اختلالات خلقی-عاطفی با ضریب ۳۵/۰ بیشترین سهم را در پیش بینی شدت کلی اختلالات دارند. بر اساس یافته ها، ایام امتحانات به عنوان یک دوره تنش زا و فشارآور، می تواند طیف گسترده ای از اختلالات رفتاری را در دانش آموزان ایجاد یا تشدید نماید. عوامل زمینه ساز و تشدیدکننده این اختلالات شامل فشار و انتظارات بیش از حد خانواده، جو رقابتی و تنش زای مدرسه، کمبود مهارت های مدیریت استرس و مطالعه، نبود حمایت عاطفی و روانشناختی، و مشکلات اقتصادی-اجتماعی خانواده می باشند.

کلیدواژه ها:

اختلالات رفتاری ، دانش آموزان ، ایام امتحانات ، اضطراب امتحان ، سلامت روان