راهبرد معلم در پیوند آموزش مدرسه با روابط اجتماعی جامعه

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل راهبردهای معلم در پیوند آموزش مدرسه با روابط اجتماعی جامعه و ارائه چارچوبی عملیاتی برای ایفای نقش پل گونه معلم بین دو نهاد مدرسه و جامعه انجام شده است. این پژوهش با رویکرد ترکیبی متوالی اکتشافی در دو بخش کیفی و کمی اجرا گردید. در بخش کیفی، با بهره گیری از روش نظریه زمینه ای و نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی، با ۲۸ نفر از معلمان باتجربه، مدیران آموزشی، جامعه شناسان آموزش، متخصصان برنامه ریزی درسی و روانشناسان اجتماعی در استان تهران مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق انجام شد. داده های کیفی با استفاده از روش کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) و با نرم افزار MAXQDA تحلیل گردید و به شناسایی ۴ مقوله اصلی (راهبردهای شناختی-فرهنگی، راهبردهای اجتماعی-تعاملی، راهبردهای ساختاری-نهادی و راهبردهای عاطفی-ارتباطی) و ۲۴ مقوله فرعی منجر شد که هر یک با شاخص ها و مصادیق متعددی تبیین گردیدند. در بخش کمی، بر اساس یافته های کیفی و مرور ادبیات نظری، پرسشنامه محقق ساخته با ۵۲ گویه در مقیاس پنج درجه ای لیکرت طراحی گردید و پس از تایید روایی محتوایی و پایایی (آلفای کرونباخ ۹۲/۰ برای کل پرسشنامه)، بر روی نمونه ای ۴۰۰ نفری از معلمان، مدیران و کارشناسان آموزشی در شهر تهران با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی اجرا شد. نتایج نشان داد که راهبردهای شناختی-فرهنگی با میانگین ۵۲/۴ و راهبردهای اجتماعی-تعاملی با میانگین ۴۶/۴ به عنوان مهم ترین و موثرترین راهبردهای معلم در پیوند آموزش مدرسه با روابط اجتماعی جامعه شناسایی شدند و در مقابل، راهبردهای ساختاری-نهادی با میانگین ۱۸/۴ در رتبه آخر قرار گرفت. تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که چهار مولفه شناسایی شده، ۷۰ درصد از واریانس اثربخشی پیوند آموزش مدرسه با روابط اجتماعی جامعه را تبیین می کنند و در این میان، راهبردهای شناختی-فرهنگی با ضریب استاندارد شده ۳۷/۰ و راهبردهای اجتماعی-تعاملی با ضریب ۳۴/۰ بیشترین سهم را در پیش بینی اثربخشی کلی دارند. بر اساس یافته ها، معلمان با ایفای نقش پل ارتباطی بین مدرسه و جامعه، از طریق راهبردهای متنوعی نظیر ایجاد ارتباط میان مفاهیم درسی با مسائل روز جامعه، استفاده از منابع و مثال های بومی و محلی در تدریس، تشویق دانش آموزان به مشارکت در فعالیت های اجتماعی و مدنی، ایجاد فضای گفتگو و تبادل نظر درباره مسائل اجتماعی در کلاس، برقراری ارتباط موثر با خانواده ها و نهادهای محلی، و انتقال ارزش ها و هنجارهای اجتماعی به دانش آموزان، می توانند پیوندی عمیق و پایدار بین آموزش مدرسه و روابط اجتماعی جامعه ایجاد کنند و از این طریق، به تربیت شهروندانی آگاه، مسئول، متعهد و مشارکت جو، کمک نمایند. با این حال، تحقق این نقش، نیازمند توانمندسازی معلمان، تغییر نگرش برنامه ریزان درسی، و حمایت های سازمانی و مدیریتی است.

کلیدواژه ها:

راهبرد معلم ، پیوند آموزش و جامعه ، روابط اجتماعی ، مدرسه ، تربیت شهروندی