بررسی و مطالعه نقش هماهنگی سه گانه تربیتی (خانواده، مدرسه و رسانه) در پیشگیری و درمان اختلالات یادگیری دانش اموزان

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل نقش هماهنگی سه گانه تربیتی شامل خانواده، مدرسه و رسانه در پیشگیری و درمان اختلالات خواندن دانش آموزان و ارائه چارچوبی عملیاتی برای ایجاد هماهنگی موثر میان این سه نهاد انجام شده است. این پژوهش با رویکرد ترکیبی متوالی اکتشافی در دو بخش کیفی و کمی اجرا گردید. در بخش کیفی، با بهره گیری از روش نظریه زمینه ای و نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی، با ۳۰ نفر از متخصصان روان شناسی تربیتی، آسیب شناسی گفتار و زبان، معلمان با تجربه دوره ابتدایی، مدیران مدارس، والدین دارای فرزند با اختلال خواندن و کارشناسان رسانه در استان تهران مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق انجام شد. داده های کیفی با استفاده از روش کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) و با نرم افزار MAXQDA تحلیل گردید و به شناسایی ۴ مقوله اصلی (نقش ها و کارکردهای خانواده، نقش ها و کارکردهای مدرسه، نقش ها و کارکردهای رسانه، و راهکارهای هماهنگی سه گانه) و ۲۸ مقوله فرعی منجر شد که هر یک با شاخص ها و مصادیق متعددی تبیین گردیدند. در بخش کمی، بر اساس یافته های کیفی و مرور ادبیات نظری، پرسشنامه محقق ساخته با ۵۶ گویه در مقیاس پنج درجه ای لیکرت طراحی گردید و پس از تایید روایی محتوایی (CVR>۰.۷۸ و CVI>۰.۸۱) و پایایی (آلفای کرونباخ ۹۳/۰ برای کل پرسشنامه و دامنه ۸۹/۰ تا ۹۲/۰ برای ابعاد)، بر روی نمونه ای ۴۲۰ نفری از معلمان، والدین، مدیران و کارشناسان آموزشی در شهر تهران با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی اجرا شد. نتایج نشان داد که نقش مدرسه با میانگین ۵۴/۴ و نقش خانواده با میانگین ۴۶/۴ به عنوان مهم ترین نهادهای تاثیرگذار در پیشگیری و درمان اختلالات خواندن شناسایی شدند و در مقابل، نقش رسانه با میانگین ۱۸/۴ در رتبه آخر قرار گرفت که نشان دهنده کم توجهی به ظرفیت های رسانه در این حوزه است. تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که چهار مولفه شناسایی شده، ۷۲ درصد از واریانس اثربخشی هماهنگی سه گانه را تبیین می کنند و در این میان، هماهنگی خانواده-مدرسه با ضریب استاندارد شده ۳۸/۰ و نقش توانمندساز مدرسه با ضریب ۳۴/۰ بیشترین سهم را در پیش بینی اثربخشی کلی دارند. بر اساس یافته ها، خانواده با نقش های تشخیص زودهنگام، ایجاد محیط غنی زبانی، حمایت عاطفی و همکاری با مدرسه؛ مدرسه با نقش های غربالگری و تشخیص به موقع، آموزش تخصصی و توانمندسازی، طراحی برنامه های درمانی فردی و همکاری با خانواده؛ و رسانه با نقش های آگاهی بخشی عمومی، تولید محتوای آموزشی جذاب، کاهش انگ اجتماعی، و ارائه الگوهای موفق، می توانند در یک هماهنگی سه گانه موثر، به پیشگیری و درمان اختلالات خواندن کمک کنند. با این حال، تحقق این هماهنگی، نیازمند ایجاد ساختارهای ارتباطی منظم، توانمندسازی هر سه نهاد، تغییر نگرش ها، و حمایت های سیاستی و مدیریتی است.

کلیدواژه ها:

اختلالات خواندن ، هماهنگی سه گانه تربیتی ، خانواده ، مدرسه ، رسانه