مدیریت آموزشی و توسعه حرفه ای معلمان: چالش های توانمندسازی معلمان در نظام های آموزشی متمرکز

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل چالش های توانمندسازی معلمان در نظام آموزشی متمرکز ایران و ارائه راهکارهایی برای بهبود توسعه حرفه ای آنان انجام شده است. این پژوهش از رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) با طرح اکتشافی متوالی استفاده نموده است. در بخش کیفی، با استفاده از روش نظریه زمینه ای و نمونه گیری هدفمند با ۲۴ نفر از معلمان با سابقه بیش از ۱۵ سال، مدیران مدارس و کارشناسان آموزشی در استان تهران مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق انجام شد. داده های کیفی با استفاده از روش کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) تحلیل گردید. در بخش کمی، پرسشنامه محقق ساخته بر اساس مولفه های استخراج شده از بخش کیفی، با ۵۶ گویه و مقیاس پنج درجه ای لیکرت طراحی و پس از تایید روایی محتوایی و سازه و پایایی (آلفای کرونباخ ۸۹/۰)، بر روی نمونه ای ۳۸۴ نفری از معلمان دوره متوسطه دوم شهر تهران با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی اجرا شد. یافته های بخش کیفی به شناسایی ۴ مقوله اصلی (چالش های ساختاری-مدیریتی، چالش های فرهنگی-انگیزشی، چالش های برنامه درسی-محتوایی و چالش های فردی-حرفه ای) و ۱۴ مقوله فرعی منجر شد. نتایج بخش کمی نشان داد که چالش های ساختاری-مدیریتی با میانگین ۱۸/۴ بیشترین و چالش های فردی-حرفه ای با میانگین ۷۲/۳ کمترین تاثیر را بر فرآیند توانمندسازی معلمان دارند. همچنین تحلیل رگرسیونی چندگانه نشان داد که چهار مولفه شناسایی شده، ۶۴ درصد از واریانس موانع توانمندسازی معلمان را تبیین می کنند. نظام آموزشی متمرکز با ایجاد ساختارهای بوروکراتیک، تصمیم گیری متمرکز، فقدان استقلال معلمان در طراحی برنامه درسی و محتوای آموزشی، ارزیابی های سطحی و تاکید صرف بر شاخص های کمی، مهم ترین موانع ساختاری را ایجاد نموده است. همچنین ضعف در فرهنگ مشارکت پذیری، نبود انگیزه های کافی مادی و معنوی، کمبود زمان برای فعالیت های توسعه حرفه ای و عدم تناسب برنامه های آموزش ضمن خدمت با نیازهای واقعی معلمان از دیگر چالش های اساسی شناسایی شده می باشد. بر اساس یافته ها، توانمندسازی معلمان در نظام های آموزشی متمرکز نیازمند تحول اساسی در ساختارهای مدیریتی، تمرکززدایی از تصمیم گیری های آموزشی، بازطراحی برنامه های توسعه حرفه ای مبتنی بر نیازسنجی واقعی، ایجاد سیستم های انگیزشی چندبعدی و تغییر نگرش از رویکرد نظارت و کنترل به رویکرد حمایت و توسعه حرفه ای می باشد. این پژوهش با ارائه مدل مفهومی توانمندسازی معلمان در نظام های متمرکز، چارچوبی نظری برای سیاست گذاری آموزشی در این حوزه فراهم نموده است.

کلیدواژه ها:

مدیریت آموزشی ، توسعه حرفه ای معلمان ، توانمندسازی معلمان ، نظام آموزشی متمرکز