راهکارهای موثر برای مدیریت رفتارهای چالش برانگیز در کلاس درس

در نظام های آموزشی معاصر، یکی از مهم ترین و چالش برانگیزترین مسائل پیش روی معلمان، مدیریت رفتارهای چالش برانگیز دانش آموزان در کلاس درس است و این معضل، که ریشه در عوامل متعدد فردی، خانوادگی، اجتماعی و آموزشی دارد، پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین راهکارهای موثر برای مدیریت رفتارهای چالش برانگیز در کلاس درس و ارائه چارچوبی جامع برای کاربست این راهکارها در مدارس متوسطه تهران انجام شد. این مطالعه با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ اجرا گردید. در بخش کیفی، با استفاده از پدیدارشناسی توصیفی، با ۲۵ معلم، ۱۸ دانش آموز و ۱۲ متخصص روان شناسی تربیتی مصاحبه شد و داده ها با تحلیل محتوای استقرایی کدگذاری شدند. در بخش کمی، ۴۲۰ دانش آموز از ۲۱ مدرسه به روش خوشه ای انتخاب شدند و پرسشنامه های استاندارد شامل رفتارهای چالش برانگیز (۲۵ گویه)، راهکارهای مدیریت رفتار (۳۰ گویه) و جو کلاس (۲۰ گویه) را تکمیل کردند. یافته های کیفی نشان داد رفتارهای چالش برانگیز در پنج دسته و راهکارهای موثر در شش حوزه شامل پیشگیرانه، ارتباطی-عاطفی، تقویتی-تشویقی، تنبیهی، مشارکتی و خودتنظیمی قرار می گیرند. نتایج کمی حاکی از همبستگی مثبت و معنادار بین راهکارهای مدیریت رفتار با جو کلاس و کاهش رفتارهای چالش برانگیز بود. قوی ترین همبستگی مربوط به راهکارهای پیشگیرانه با جو کلاس (۰/۶۱) و کاهش رفتارهای پرخاشگرانه (۰/۵۸) بود. تحلیل رگرسیون نشان داد راهکارهای مدیریت رفتار، ۵۲ درصد از واریانس جو کلاس و ۴۹ درصد از واریانس کاهش رفتارها را تبیین می کنند و راهکارهای پیشگیرانه بیشترین سهم را داشتند. همچنین، جو کلاس نقش واسطه ای معناداری ایفا کرد.

کلیدواژه ها:

مدیریت رفتار ، رفتارهای چالش برانگیز ، جو کلاس ، راهکارهای پیشگیرانه ، خودتنظیمی