بررسی نقش هوش مصنوعی در ارتقای کیفیت آموزش و یادگیری دانش آموزان و ایجاد محیط های آموزشی هوشمند

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در ارتقای کیفیت آموزش و یادگیری دانش آموزان و ایجاد محیط های آموزشی هوشمند در مدارس متوسطه شهر تهران، در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ انجام شد. این مطالعه با رویکرد آمیخته و طرح اکتشافی متوالی، در بخش کیفی با مصاحبه های عمیق با ۲۲ متخصص فناوری آموزشی و هوش مصنوعی، ۲۰ معلم و ۱۵ دانش آموز، شش سازوکار اصلی تاثیر هوش مصنوعی را شناسایی کرد: (۱) شخصی سازی مسیرهای یادگیری، (۲) ارائه بازخورد هوشمند و فوری، (۳) تولید محتوای پویا و تعاملی، (۴) دسترسی گسترده به منابع متنوع، (۵) انعطاف پذیری زمانی-مکانی، و (۶) تحلیل داده های یادگیری برای ارائه بینش به معلمان و مدیران. در بخش کمی، ۴۵۰ دانش آموز از ۲۲ مدرسه مجهز به سیستم های هوش مصنوعی، پرسشنامه های کیفیت محیط آموزشی هوشمند (با پایایی ۹۳/۰)، کیفیت آموزش (با پایایی ۹۰/۰)، انگیزش تحصیلی (با پایایی ۸۹/۰) و عملکرد تحصیلی (با پایایی ۹۰/۰) را تکمیل کردند. یافته ها نشان داد که بین کیفیت محیط آموزشی هوشمند و تمامی مولفه های آن با کیفیت آموزش، انگیزش و عملکرد تحصیلی، همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد و قوی ترین رابطه مربوط به شخصی سازی یادگیری با کیفیت آموزش (۶۲/۰=r) و انگیزش درونی (۶۰/۰=r) بود. تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که مولفه های محیط آموزشی هوشمند در مجموع ۵۲ درصد از واریانس کیفیت آموزش، ۴۸ درصد از انگیزش و ۴۹ درصد از عملکرد تحصیلی را تبیین می کنند و شخصی سازی یادگیری با ضریب بتای ۳۶/۰ برای کیفیت آموزش، ۳۴/۰ برای انگیزش و ۳۳/۰ برای عملکرد، بیشترین سهم را داشت. تحلیل مسیر نیز نقش واسطه ای معنادار کیفیت آموزش و انگیزش تحصیلی را در رابطه بین محیط آموزشی هوشمند و عملکرد تحصیلی تایید کرد. در مجموع، پژوهش بر این نکته تاکید دارد که هوش مصنوعی با ایجاد محیط های آموزشی هوشمند، شخصی سازی شده و مبتنی بر داده، از طریق ارتقای کیفیت آموزش و افزایش انگیزش، به طور معناداری عملکرد تحصیلی دانش آموزان را بهبود می بخشد و سرمایه گذاری هدفمند در زیرساخت های هوش مصنوعی و توانمندسازی معلمان، به عنوان راهبردهای کلیدی پیشنهاد می شود

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، محیط آموزشی هوشمند ، کیفیت آموزش ، یادگیری ، شخصی سازی