مبانی خودشناسی و شناسایی استعدادهای فردی در دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی مبانی خودشناسی و شناسایی استعدادهای فردی در دانش آموزان و ارائه چارچوبی عملی برای کاربست آن در نظام آموزشی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، بنیادی-کاربردی و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد کیفی بود. داده ها از طریق مرور نظام مند منابع علمی معتبر در حوزه روان شناسی مثبت، روان شناسی رشد، روان شناسی تربیتی و آموزش و پرورش و همچنین تحلیل محتوای مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از معلمان باتجربه، مشاوران مدارس و متخصصان روان شناسی تربیتی که به روش هدفمند انتخاب شدند، جمع آوری گردید. یافته ها نشان داد که خودشناسی و شناسایی استعدادهای فردی در دانش آموزان بر پایه چهار مولفه اصلی استوار است: ۱) خودآگاهی شناختی (شامل شناخت توانایی های شناختی، سبک های یادگیری و هوش های چندگانه)، (۲) خودآگاهی عاطفی (شامل شناخت هیجانات، نقاط قوت و ضعف شخصیتی و ارزش های فردی)، (۳) خودآگاهی اجتماعی (شامل شناخت نقش های اجتماعی، روابط بین فردی و تاثیرپذیری از محیط)، و (۴) خودآگاهی وجودی (شامل شناخت اهداف و آرزوهای زندگی، معنا و هدفمندی). همچنین، نتایج نشان داد که شناسایی استعدادها از طریق مشاهده رفتار، ارزیابی عملکرد، استفاده از ابزارهای سنجش روان سنجی، و بازخورد از معلمان، همسالان و خانواده امکان پذیر است و نیازمند رویکردی جامع و مشارکتی است. بر اساس یافته های پژوهش، می توان نتیجه گرفت که خودشناسی و شناسایی استعدادهای فردی، فرایندی پویا و مادام العمر است که با آگاهی از ابعاد مختلف وجودی فرد آغاز می شود و با کشف و پرورش توانایی های بالقوه ادامه می یابد و می تواند به افزایش انگیزه، بهبود عملکرد تحصیلی، کاهش اضطراب و افزایش سلامت روان دانش آموزان کمک کند. بنابراین، پیشنهاد می شود که نظام آموزشی با گنجاندن برنامه های خودشناسی و شناسایی استعدادها در برنامه های درسی، آموزش معلمان و مشاوران در این زمینه، و ایجاد بسترهای مناسب برای کشف و پرورش استعدادهای دانش آموزان، به ارتقای کیفیت آموزش و پرورش و رشد همه جانبه دانش آموزان کمک کند.

کلیدواژه ها:

خودشناسی ، استعدادهای فردی ، خودآگاهی ، دانش آموزان ، نظام آموزشی