ارزیابی مناسب سازی زمین برای توسعه فضاهای شهری با استفاده از مطالعات زمین شناسی و ژئومورفولوژی

توسعه فیزیکی و کالبدی شهرها، به ویژه در دهه های اخیر، با چالش های جدی ناشی از محدودیت های زیست محیطی و مخاطرات طبیعی روبرو بوده است. یکی از بنیادی ترین رویکردها برای مدیریت پایدار و هوشمندانه این توسعه، ارزیابی دقیق توانمندی ها و محدودیت های محیط طبیعی، پیش از هر گونه مداخله عمرانی، می باشد. در این راستا، مطالعات زمین شناسی و ژئومورفولوژی به عنوان دو رکن اساسی در شناخت ماهیت عوارض سطحی، ساختار زیرسطحی، فرآیندهای دینامیک زمین و پتانسیل وقوع مخاطرات، نقشی بی بدیل ایفا می کنند. مقاله حاضر با هدف تبیین جامع روش ها، معیارها و شاخص های موثر در ارزیابی مناسب سازی زمین برای توسعه فضاهای شهری، بر پایه یافته های این دو رشته علمی نگاشته شده است. این پژوهش با مرور سیستماتیک بر ادبیات موضوع و تحلیل مطالعات موردی انجام شده در ایران و جهان، به دنبال ارائه چارچوبی تحلیلی و عملیاتی برای برنامه ریزان شهری، مهندسان عمران و متخصصان علوم زمین است. نتایج حاصل از این واکاوی نشان می دهد که تلفیق لایه های اطلاعاتی مرتبط با سنگ شناسی، ساختارهای تکتونیکی، ویژگی های خاک، شیب توپوگرافی، اشکال ناهمواری، فرآیندهای دامنه ای و سیستم های زهکشی، می تواند نقشه های پهنه بندی کیفیت اراضی را با دقت قابل قبولی تولید نماید. این نقشه ها به عنوان ابزاری کارآمد در تصمیم گیری های کلان شهری نظیر تعیین کاربری های مسکونی، صنعتی، خدماتی، سبز و همچنین شناسایی مناطق ممنوعه یا نیازمند اقدامات ویژه مهندسی، محسوب می شوند. در نهایت، تاکید مقاله بر این اصل است که هرگونه توسعه شهری موفق و پایدار، مستلزم درکی عمیق و همه جانبه از بستر زمین شناختی و ژئومورفولوژیکی منطقه است و نادیده گرفتن این دانش بنیادین، نه تنها هزینه های گزاف اقتصادی و جانی را به دنبال خواهد داشت، بلکه پایداری زیست محیطی شهرها را به شدت به مخاطره می اندازد. بنابراین، ارائه یک مدل ارزیابی چندمعیاره که در آن پارامترهای زمین شناسی و ژئومورفولوژی به صورت وزنی و با در نظر گرفتن شرایط محلی تلفیق شوند، به عنوان ضروری ترین گام در فرآیند آمایش سرزمین و برنامه ریزی شهری پیشنهاد می گردد.

کلیدواژه ها:

مناسب سازی زمین ، توسعه فضاهای شهری ، زمین شناسی شهری ، ژئومورفولوژی کاربردی ، مخاطرات زمین شناختی ، پهنه بندی اراضی ، آمایش سرزمین.