گذار از تدریس مستقیم به تسهیل گری یادگیری: مطالعه ای بر تغییرات نقش شناختی معلمان در کلاس های درس مجهز به هوش مصنوعی مولد

پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرات نقش شناختی معلمان در کلاس های درس مجهز به هوش مصنوعی مولد و چگونگی گذار از نقش تدریس مستقیم به تسهیل گری یادگیری، در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ در مدارس متوسطه هوشمند تهران انجام شد. این مطالعه کیفی با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی، بر روی ۲۸ معلم دارای حداقل دو سال تجربه تدریس در کلاس های مجهز به ابزارهای هوش مصنوعی مولد، با استفاده از مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق، مشاهده غیرمشارکتی ۳۶ جلسه کلاسی و تحلیل گزارش های تاملی معلمان اجرا گردید و داده ها با روش تحلیل محتوای استقرایی و کدگذاری سه مرحله ای تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که ورود هوش مصنوعی مولد، تغییرات عمیق و چندبعدی در نقش شناختی معلمان در پنج محور اصلی ایجاد کرده است: (۱) تغییر از انتقال دهنده اطلاعات به طراح تجارب یادگیری، (۲) تغییر از تصحیح کننده به راهنما و مشاور، ۳) تغییر از کنترل کننده کلاس به تسهیل گر تعاملات و همکاری ها، (۴) تغییر از منبع دانش به واسطه و مترجم دانش در تعامل با هوش مصنوعی، و (۵) تغییر از کنشگر منفرد به همکار در شبکه یادگیری گسترده تر. در این گذار، معلمان با چهار چالش اصلی (دانشی-مهارتی، هویتی-نگرشی، اجرایی-عملیاتی و اخلاقی-حرفه ای) مواجه شدند و سه دسته راهبرد (یادگیری مستمر، مشارکتی و بازاندیشانه) را برای سازگاری با نقش جدید به کار گرفتند. همچنین، معلمان موفق در این گذار، پنج شایستگی کلیدی شامل سواد هوش مصنوعی، طراحی آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی، تسهیل گری و راهنمایی، ارزشیابی اصیل و فرآیندمحور، و تامل و توسعه حرفه ای مستمر را توسعه دادند. در مجموع، پژوهش بر این نکته تاکید دارد که گذار از تدریس مستقیم به تسهیل گری در عصر هوش مصنوعی مولد، یک تحول پارادایمیک در نقش معلم است که نیازمند بازسازی بنیادین باورها، دانش و مهارت های معلمان، همراه با حمایت های ساختاری، فرهنگی و فنی نظام آموزشی است و معلمانی که این گذار را با موفقیت طی می کنند، نه تنها نقش خود را حفظ می کنند، بلکه آن را به سطحی والاتر از اهمیت و تاثیرگذاری ارتقا داده و به عاملان کلیدی تحول آموزشی در عصر دیجیتال تبدیل می شوند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، نقش شناسی معلم ، تسهیل گری یادگیری ، تدریس مستقیم ، کلاس درس هوشمند