نقد و بررسی اثربخشی دوره های آموزش ضمن خدمت در تغییر الگوهای تدریس معلمان و ارتقای شایستگی های حرفه ای آن ها

پژوهش حاضر با هدف نقد و بررسی اثربخشی دوره های آموزش ضمن خدمت در تغییر الگوهای تدریس معلمان و ارتقای شایستگی های حرفه ای آن ها در مدارس متوسطه شهر تهران انجام شد. این مطالعه از نوع پژوهش های کیفی با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی و تحلیل اسنادی است که در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ اجرا گردید. مشارکت کنندگان شامل ۳۵ نفر از معلمان دوره متوسطه (۱۹ زن و ۱۶ مرد) با سابقه تدریس بین ۱۰ تا ۲۸ سال و سابقه شرکت در حداقل ۱۰ دوره آموزش ضمن خدمت، و ۱۵ نفر از متخصصان حوزه برنامه ریزی درسی و توسعه حرفه ای معلمان بودند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با در نظر گرفتن اصل اشباع نظری انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق با معلمان و متخصصان، و تحلیل محتوای اسناد شامل آیین نامه ها، دستورالعمل های اجرایی، گزارش های ارزشیابی دوره ها و برنامه های درسی دوره های آموزشی بود. تمامی مصاحبه ها با رضایت آگاهانه مشارکت کنندگان ضبط، پیاده سازی و با استفاده از روش تحلیل محتوای استقرایی و کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که دوره های آموزش ضمن خدمت موجود، با وجود اهداف بلندپروازانه، در عمل با کاستی ها و آسیب های جدی در سه حوزه اصلی مواجه هستند: (۱) حوزه محتوایی و برنامه درسی شامل محتوای نظری و غیرکاربردی، عدم تناسب با نیازهای واقعی کلاس درس، فاصله زیاد بین تئوری و عمل، یکسان سازی محتوا برای معلمان با سطوح مختلف توانایی و عدم توجه به تفاوت های فردی، و به روز نبودن محتوا نسبت به تحولات علوم تربیتی و فناوری های نوین آموزشی، (۲) حوزه روش شناسی و اجرایی شامل روش های تدریس سنتی و سخنرانی محور در خود دوره ها، عدم استفاده از روش های فعال و مشارکتی، کوتاه مدت و فشرده بودن دوره ها، عدم تداوم و پیگیری پس از پایان دوره، نبود کارگاه های عملی و فرصت های کارورزی، و نبود نظام پشتیبانی و مشاوره پس از دوره، و (۳) حوزه انگیزشی و سازمانی شامل بی اعتمادی معلمان به اثربخشی دوره ها، اجباری بودن شرکت در دوره ها و کاهش انگیزه، عدم تناسب بین محتوای دوره ها و نیازهای واقعی معلمان، نبود انگیزه های مادی و معنوی کافی برای شرکت فعالانه، و عدم حمایت و پشتیبانی مدیران مدارس از اجرای آموخته ها. همچنین، معلمان به عنوان مهم ترین مانع تغییر، به "شکاف عمیق بین آنچه در دوره ها آموزش داده می شود و آنچه در کلاس درس با آن مواجه هستند" اشاره کردند و بر این نکته تاکید داشتند که دوره ها، به ویژه در حوزه روش های نوین تدریس، کاربست فناوری و مدیریت کلاس، تاثیر ملموسی بر تغییر الگوهای تدریس آن ها نداشته است و اکثر معلمان پس از بازگشت به کلاس، به روش های سنتی خود بازگشته اند.

کلیدواژه ها:

آموزش ضمن خدمت ، الگوهای تدریس ، شایستگی های حرفه ای ، توسعه حرفه ای ، معلمان