بررسی تاثیر فضای فیزیکی، معماری و رنگ آمیزی کلاس بر پویایی و یادگیری دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر فضای فیزیکی، معماری و رنگ آمیزی کلاس بر پویایی و یادگیری دانش آموزان انجام شد. این مطالعه از نوع پژوهش های آمیخته (کمی-کیفی) با رویکرد توصیفی-همبستگی و تحلیل محتوای کیفی است که در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ در مدارس متوسطه شهر اصفهان اجرا گردید. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان دختر و پسر پایه دهم و یازدهم رشته های نظری بود که از میان آن ها نمونه ای به حجم ۲۸۰ نفر (۱۴۰ دختر و ۱۴۰ پسر) با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه محقق ساخته ارزیابی کیفیت فضای فیزیکی کلاس با ۲۴ گویه در چهار مولفه (ابعاد و تناسبات، نور و تهویه، رنگ آمیزی و تزیینات، و چیدمان و مبلمان)، پرسشنامه استاندارد پویایی کلاس درس (CDQ) با ۲۸ گویه در چهار مولفه (تعاملات اجتماعی، مشارکت فعال، نشاط و سرزندگی، و خلاقیت و نوآوری) با ضریب پایایی ۸۹/۰، و پرسشنامه استاندارد انگیزش و یادگیری (MSLQ) با ۳۶ گویه در دو بخش انگیزشی و راهبردهای یادگیری با ضریب پایایی ۸۷/۰ بود. برای تحلیل داده ها، از آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار، فراوانی) و آمار استنباطی شامل آزمون همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه، تحلیل واریانس چندمتغیره (MANOVA) و تحلیل مسیر با استفاده از نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۷ و AMOS نسخه ۲۴ استفاده شد. یافته ها نشان داد که بین تمامی مولفه های فضای فیزیکی کلاس با پویایی و یادگیری دانش آموزان همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد (۰۵/۰>p) و مولفه رنگ آمیزی و تزیینات با ضریب بتای ۳۴/۰ بیشترین تاثیر را بر پویایی کلاس و مولفه نور و تهویه با ضریب بتای ۳۱/۰ بیشترین تاثیر را بر یادگیری دانش آموزان داشته است. همچنین، نتایج تحلیل واریانس چندمتغیره نشان داد که بین کلاس های با طراحی مدرن و کلاس های سنتی از نظر پویایی و یادگیری تفاوت معناداری وجود دارد (۰۰۱/۰>p) و دانش آموزان کلاس های مدرن نمرات بالاتری در هر دو متغیر کسب کردند. تحلیل مسیر نیز نشان داد که پویایی کلاس نقش واسطه ای معناداری در رابطه بین کیفیت فضای فیزیکی و یادگیری دانش آموزان ایفا می کند. یافته های کیفی حاصل از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از معلمان و ۳۰ نفر از دانش آموزان نیز نشان داد که عواملی مانند نور طبیعی، ارتفاع سقف، چیدمان انعطاف پذیر، استفاده از رنگ های گرم و ملایم، وجود فضاهای سبز و تزیینات مرتبط با درس، مهم ترین مولفه های موثر بر پویایی و یادگیری هستند. در مجموع، نتایج پژوهش حاکی از آن است که طراحی فضای فیزیکی کلاس، معماری و رنگ آمیزی آن نقش بسیار مهمی در ایجاد محیط یادگیری پویا و موثر ایفا می کند و می تواند با افزایش تعاملات اجتماعی، مشارکت فعال و نشاط دانش آموزان، به بهبود چشمگیر کیفیت یادگیری منجر شود.

کلیدواژه ها:

فضای فیزیکی کلاس ، معماری آموزشی ، رنگ آمیزی ، پویایی کلاس ، یادگیری دانش آموزان