بررسی اثربخشی کلاس معکوس (Flipped Classroom) بر درک عمیق مفاهیم درسی

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی روش تدریس کلاس معکوس بر درک عمیق مفاهیم درسی در دانش آموزان دوره دوم متوسطه انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش اجرا، نیمه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر پایه یازدهم رشته علوم تجربی در دبیرستان های دولتی منطقه ۳ آموزش و پرورش شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بودند که از میان آن ها نمونه ای به حجم ۵۰ نفر (۲۵ نفر گروه آزمایش و ۲۵ نفر گروه کنترل) با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای دو مرحله ای انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه گمارده شدند. گروه آزمایش به مدت ۸ هفته (۱۶ جلسه ۹۰ دقیقه ای) با روش کلاس معکوس آموزش دیدند، به گونه ای که محتوای درسی از طریق فیلم های آموزشی کوتاه و محتوای چندرسانه ای در منزل مطالعه می شد و زمان کلاس به فعالیت های تعاملی، حل مسئله، بحث گروهی و کاربرد عملی مفاهیم اختصاص می یافت، در حالی که گروه کنترل آموزش سنتی و سخنرانی محور را دریافت کردند. ابزار گردآوری داده ها، آزمون محقق ساخته درک عمیق مفاهیم درسی با ۳۰ سوال در سه سطح یادگیری (تحلیل، ترکیب و ارزشیابی) بر اساس طبقه بندی تجدیدنظر شده بلوم بود که روایی محتوایی آن با نظر ۸ نفر از متخصصان برنامه درسی و روان شناسی تربیتی تایید شد و پایایی آن با روش آلفای کرونباخ برابر با ۹۲/۰ محاسبه گردید. داده ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس (ANCOVA) و آزمون t مستقل در نرم افزار SPSS نسخه ۲۸ تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که میانگین نمرات درک عمیق در گروه آزمایش (۸۵/۱۶ از ۲۰) به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل (۹۰/۱۲) بود (۰۰۱/۰>p) و اندازه اثر مداخله با ضریب اتا مربع (η²) برابر با ۶۷/۰ به دست آمد که نشان دهنده تاثیر زیاد کلاس معکوس بر درک عمیق مفاهیم درسی است. همچنین، تحلیل سطوح مختلف درک عمیق نشان داد که کلاس معکوس بیشترین تاثیر را بر سطح ارزشیابی (با اندازه اثر ۷۱/۰) و کمترین تاثیر را بر سطح تحلیل (با اندازه اثر ۵۳/۰) داشته است. نتایج آزمون t مستقل نیز تفاوت معناداری را در تمامی مولفه های درک عمیق بین دو گروه تایید کرد. به طور کلی، نتایج پژوهش نشان می دهد که روش کلاس معکوس با تغییر نقش معلم از انتقال دهنده صرف اطلاعات به تسهیل گر یادگیری و با فعال سازی نقش دانش آموز در فرآیند یادگیری، می تواند به طور چشمگیری درک عمیق و پایدار از مفاهیم درسی را ارتقا دهد و این روش به عنوان یک رویکرد نوین و اثربخش در نظام آموزشی می تواند جایگزین مناسبی برای روش های سنتی باشد.

کلیدواژه ها:

کلاس معکوس ، درک عمیق ، یادگیری فعال ، آموزش متوسطه ، طبقه بندی بلوم