چالش ها و راهکارهای ارزشیابی کیفی–توصیفی در مدارس و تفاوت آن با ارزشیابی سنتی (نمره محور)

پژوهش حاضر با هدف شناسایی چالش ها و راهکارهای ارزشیابی کیفی-توصیفی در مدارس و تفاوت آن با ارزشیابی سنتی نمره محور انجام شد. این مطالعه از نوع پژوهش های کیفی با رویکرد تحلیل محتوای اسناد علمی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته است که در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ در مدارس ابتدایی شهر تهران اجرا گردید. جامعه مطالعه در بخش اسنادی شامل کلیه مقالات علمی، گزارش های پژوهشی و آیین نامه های اجرایی مرتبط با ارزشیابی کیفی-توصیفی بود که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، تعداد ۱۸ سند معتبر از پایگاه های علمی داخلی و بین المللی انتخاب و مورد تحلیل قرار گرفت. در بخش میدانی، با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با در نظر گرفتن اصل اشباع نظری، با ۲۵ نفر از معلمان پایه سوم تا ششم ابتدایی (۱۲ معلم زن و ۱۳ معلم مرد) که سابقه اجرای ارزشیابی کیفی-توصیفی را داشتند و نیز ۱۰ نفر از متخصصان برنامه ریزی درسی و سنجش آموزشی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق انجام شد و هر مصاحبه بین ۴۵ تا ۷۵ دقیقه به طول انجامید و تمامی مصاحبه ها ضبط، پیاده سازی و با استفاده از روش تحلیل محتوای استقرایی و کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که ارزشیابی کیفی-توصیفی از پنج ویژگی اصلی شامل توصیف رفتار یادگیرنده به جای کمی سازی، توجه به فرآیند یادگیری نه فقط نتیجه، مشارکت دانش آموز در فرآیند ارزشیابی، استفاده از ابزارهای متنوع مانند پوشه کار و کارپوشه، و ارائه بازخورد توصیفی و سازنده برخوردار است و در مقابل، ارزشیابی سنتی با ویژگی هایی مانند کمی سازی عملکرد، تاکید بر نتیجه نهایی، رقابت محوری، عدم توجه به فرآیند و بازخورد عددی و غیرتوصیفی مشخص می شود. همچنین، چالش های اجرای ارزشیابی کیفی-توصیفی در هشت گروه اصلی شامل چالش های نگرشی و باورهای معلمان، چالش های دانشی و مهارتی، چالش های ساختاری و آیین نامه ای، چالش های اجرایی و عملیاتی، چالش های ارزشیابی و گزارش دهی، چالش های مرتبط با والدین و جامعه، چالش های منابع و امکانات، و چالش های زمانی و حجم کار طبقه بندی شدند که هر یک نیازمند راهبردهای خاصی برای مدیریت هستند. در مقابل، ارزشیابی سنتی نمره محور با چالش هایی مانند ایجاد اضطراب، کاهش انگیزه درونی، افزایش رقابت ناسالم، نادیده گرفتن تفاوت های فردی و تمرکز بر حافظه سپاری مواجه است، اما به دلیل سادگی اجرا، قابلیت مقایسه پذیری بالا و شفافیت برای والدین، همچنان در بسیاری از نظام های آموزشی مورد استفاده قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

ارزشیابی کیفی-توصیفی ، ارزشیابی سنتی ، ارزشیابی نمره محور ، چالش های ارزشیابی ، آموزش ابتدایی