چالش های آموزش مجازی در دوران پساکرونا برای دانش آموزان محروم از ابزارهای فناوری در مناطق روستایی

زمینه و هدف: همه گیری کووید-۱۹ نظام های آموزشی جهان را به سمت آموزش مجازی سوق داد، اما این گذار برای دانش آموزان مناطق روستایی و محروم که فاقد دسترسی به ابزارهای فناوری (اینترنت، رایانه، گوشی هوشمند) هستند، به یک بحران انسانی و آموزشی تبدیل شد. حتی پس از فروکش کردن کرونا (دوره ی پساکرونا)، بسیاری از مدارس روستایی همچنان از زیرساخت های دیجیتال بی بهره اند و دانش آموزان این مناطق با شکاف دیجیتال مضاعف (عدم دسترسی همزمان به سخت افزار و محتوای مناسب) مواجه اند. این پژوهش با هدف شناسایی عمیق و چندبعدی چالش های آموزش مجازی در دوران پساکرونا برای دانش آموزان محروم روستایی و ارائه ی راهکارهای عملیاتی انجام شد.روش: پژوهش با رویکرد ترکیبی اکتشافی (کیفی-کمی) در سه استان محروم (سیستان و بلوچستان، کرمان و لرستان) انجام شد. در بخش کیفی، با ۴۵ نفر (۱۵ دانش آموز، ۱۵ والدین، ۱۵ معلم) مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق انجام شد و داده ها با روش تحلیل محتوای استقرایی (روش گرانهایم و لاندمن) کدگذاری گردید. در بخش کمی، ۴۰۰ دانش آموز روستایی با استفاده از پرسشنامه ی محقق ساخته (با پایایی ۰٫۸۹) مورد ارزیابی قرار گرفتند. نمونه گیری در بخش کیفی هدفمند و در بخش کمی به روش خوشه ای چندمرحله ای انجام شد.یافته ها: یافته های کیفی به شناسایی ۷ محور چالش برانگیز منجر شد: ۱) چالش های زیرساختی (قطع مکرر برق و اینترنت، نبود کامپیوتر)، ۲) چالش های اقتصادی (ناتوانی در خرید گوشی و شارژ اینترنت)، ۳) چالش های سواد دیجیتال (بی سوادی دیجیتال والدین و ضعف خودتنظیمی دانش آموزان)، ۴) چالش های روانی-اجتماعی (انزوا، افسردگی، افت شدید انگیزه)، ۵) چالش های آموزشی (نامناسب بودن محتوای مجازی برای فرهنگ روستایی، عدم تعامل معلم-دانش آموز)، ۶) چالش های فرهنگی (باورهای غلط درباره ی فناوری، مخالفت بزرگان روستا)، ۷) چالش های نهادی (ضعف برنامه ریزی آموزش و پرورش در دوره ی پساکرونا). یافته های کمی نشان داد که ۸۲ درصد از دانش آموزان روستایی به اینترنت پایدار دسترسی ندارند، ۶۷ درصد گوشی هوشمند شخصی ندارند و ۷۴ درصد بیان کردند که آموزش مجازی باعث افت شدید انگیزه ی تحصیلی آن ها شده است. همچنین بین متغیرهای «فاصله ی روستا از مرکز شهر» و «سطح سواد والدین» با میزان آسیب پذیری از آموزش مجازی، همبستگی مثبت و معناداری (۰٫۰۰۱>P) وجود داشت.نتیجه گیری و پیشنهادات: آموزش مجازی در مناطق روستایی بدون تامین زیرساخت ها و توانمندسازی جامعه ی محلی، نه تنها شکاف آموزشی را پر نمی کند، بلکه آن را عمیق تر می سازد. پیشنهاد می شود که وزارت آموزش و پرورش با همکاری وزارت ارتباطات، یک طرح ملی «توانمندسازی دیجیتال روستاها» را با محوریت: ۱) ایجاد مراکز یادگیری اجتماع محور (با اینترنت ماهواره ای و رایانه های اشتراکی)، ۲) تولید محتوای بومی و غیربرخط (آفلاین) متناسب با فرهنگ روستایی، ۳) آموزش سواد دیجیتال به والدین و معلمان، ۴) اختصاص یارانه ی اینترنت و سخت افزار به دانش آموزان محروم، و ۵) طراحی الگوی «آموزش ترکیبی ناهمزمان» (ترکیب جلسات حضوری هفتگی با محتوای آفلاین) در دستور کار قرار دهد.---

کلیدواژه ها:

چالش ها ، آموزش مجازی ، دوران پساکرونا ، مناطق روستایی