بررسی رابطه سبک فرزندپروری والدین با مسئولیت پذیری دانش آموزان

خانواده نخستین و مهم ترین محیط تربیتی کودک و نوجوان به شمار می آید و شیوه تعامل والدین با فرزندان می تواند نقش تعیین کننده ای در شکل گیری ویژگی های شخصیتی، اجتماعی و اخلاقی آنان داشته باشد. یکی از مهم ترین مولفه های تربیتی که در دوران کودکی و نوجوانی شکل می گیرد، مسئولیت پذیری است. مسئولیت پذیری موجب می شود دانش آموز در برابر رفتارها، تصمیم ها، وظایف فردی و اجتماعی و پیامدهای عملکرد خود احساس تعهد داشته باشد و بتواند وظایف تحصیلی و اجتماعی خویش را با استقلال و نظم بیشتری انجام دهد. ازاین رو، شناخت عوامل خانوادگی موثر بر شکل گیری این ویژگی اهمیت فراوانی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه سبک های فرزندپروری والدین با مسئولیت پذیری دانش آموزان انجام شده است. در این پژوهش، سبک های فرزندپروری به عنوان مجموعه ای از الگوهای رفتاری و ارتباطی والدین با فرزندان مورد توجه قرار گرفته و سبک های مقتدرانه، مستبدانه و سهل گیرانه از مهم ترین الگوهای مورد بررسی هستند. سبک مقتدرانه با ویژگی هایی همچون محبت، حمایت عاطفی، توجه به نیازهای فرزند، تعیین قوانین منطقی و نظارت مناسب همراه است؛ در مقابل، سبک مستبدانه بیشتر بر اطاعت، کنترل شدید و محدودیت تاکید دارد و سبک سهل گیرانه نیز با آزادی بیش از اندازه، نظارت محدود و فقدان قوانین مشخص شناخته می شود. از سوی دیگر، مسئولیت پذیری دانش آموزان شامل ابعادی مانند انجام به موقع وظایف، پاسخگویی در برابر رفتار و تصمیم ها، رعایت مقررات، تعهد نسبت به امور تحصیلی، همکاری با دیگران و پذیرش پیامدهای اعمال خود است. بررسی دیدگاه های تربیتی و یافته های پژوهشی نشان می دهد که کیفیت روابط خانوادگی و نوع برخورد والدین می تواند در رشد این ویژگی نقش مهمی داشته باشد. والدینی که ضمن ایجاد رابطه عاطفی مناسب، قوانین روشن و قابل قبولی برای فرزند تعیین می کنند و فرصت تصمیم گیری و تجربه پیامدهای منطقی رفتار را به او می دهند، زمینه بیشتری برای رشد استقلال، خودکنترلی و مسئولیت پذیری فراهم می کنند. در مقابل، کنترل افراطی یا آزادی بدون نظارت ممکن است فرصت رشد استقلال و احساس مسئولیت را کاهش دهد. بر این اساس، توجه به سبک فرزندپروری و شیوه ارتباط والدین با دانش آموزان می تواند یکی از راهکارهای موثر در تقویت مسئولیت پذیری آنان باشد. نتایج این بررسی بر اهمیت تعامل سازنده میان خانواده و مدرسه تاکید دارد و نشان می دهد که تقویت مسئولیت پذیری دانش آموزان تنها از طریق آموزش مستقیم در مدرسه حاصل نمی شود، بلکه نیازمند هماهنگی میان الگوهای تربیتی خانواده، رفتار معلمان و فضای تربیتی مدرسه است. بنابراین، آگاهی بخشی به والدین درباره شیوه های مناسب فرزندپروری، آموزش مهارت های ارتباطی و تربیتی و فراهم کردن فرصت مشارکت و تصمیم گیری برای دانش آموزان می تواند در پرورش نسلی مستقل، متعهد، پاسخگو و دارای مهارت های اجتماعی موثر باشد. در مجموع، توجه به سبک فرزندپروری والدین به عنوان یکی از عوامل مهم محیط خانواده، می تواند در برنامه ریزی های تربیتی مدارس و خانواده ها برای ارتقای مسئولیت پذیری دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

سبک فرزندپروری ، والدین ، مسئولیت پذیری ، دانش آموزان ، خانواده ، تربیت ، رشد اجتماعی.