تاثیر آموزش سواد دیجیتال بر امنیت و مسئولیت پذیری دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش سواد دیجیتال بر امنیت و مسئولیت پذیری دانش آموزان انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که از میان آن ها ۶۰ نفر به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و کنترل (۳۰ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه ۹۰ دقیقه ای تحت آموزش سواد دیجیتال (شامل مولفه های آشنایی با مفاهیم دیجیتال، مهارت های جستجو و ارزیابی اطلاعات، امنیت و حریم خصوصی در فضای مجازی، مسئولیت پذیری و رفتار اخلاقی در فضای دیجیتال، و تعامل و همکاری مجازی) قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکردند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه سواد دیجیتال (Ng, ۲۰۱۲)، پرسشنامه امنیت در فضای مجازی (محقق ساخته) و پرسشنامه مسئولیت پذیری (سورگی و همکاران، ۱۳۹۶) بود که در سه مرحله پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری بر روی هر دو گروه اجرا شدند. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر (ANOVA with Repeated Measures) و آزمون تعقیبی بونفرونی انجام گرفت. یافته ها نشان داد که آموزش سواد دیجیتال به طور معناداری باعث افزایش سواد دیجیتال، امنیت در فضای مجازی و مسئولیت پذیری دانش آموزان گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شده است (۰۵/۰>P) و این تاثیرات در مرحله پیگیری نیز پایدار باقی مانده است. همچنین، نتایج نشان داد که بیشترین افزایش مربوط به مولفه های «امنیت و حریم خصوصی در فضای مجازی» (با اندازه اثر ۷۴/۰) و «مسئولیت پذیری و رفتار اخلاقی» (با اندازه اثر ۷۲/۰) بود که نشان می دهد آموزش سواد دیجیتال بیشترین تاثیر را بر این مولفه ها داشته است. بر اساس یافته های پژوهش، می توان نتیجه گرفت که آموزش سواد دیجیتال با افزایش آگاهی و مهارت های دانش آموزان در شناسایی خطرات فضای مجازی، رفتارهای ایمن و مسئولانه را در آن ها تقویت می کند و به کاهش آسیب های اجتماعی و روان شناختی ناشی از استفاده نادرست از فناوری کمک می کند.

کلیدواژه ها:

سواد دیجیتال ، امنیت در فضای مجازی ، مسئولیت پذیری ، دانش آموزان ، آموزشپژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش سواد دیجیتال بر امنیت و مسئولیت پذیری دانش آموزان انجام شد. این مطالعه از نظر هدف ، کاربردی و از نظر روش ، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که از میان آن ها ۶۰ نفر به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و کنترل (۳۰ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه ۹۰ دقیقه ای تحت آموزش سواد دیجیتال (شامل مولفه های آشنایی با مفاهیم دیجیتال ، مهارت های جستجو و ارزیابی اطلاعات ، امنیت و حریم خصوصی در فضای مجازی ، مسئولیت پذیری و رفتار اخلاقی در فضای دیجیتال ، و تعامل و همکاری مجازی) قرار گرفتند ، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکردند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه سواد دیجیتال (Ng ، ۲۰۱۲) ، پرسشنامه امنیت در فضای مجازی (محقق ساخته) و پرسشنامه مسئولیت پذیری (سورگی و همکاران ، ۱۳۹۶) بود که در سه مرحله پیش آزمون ، پس آزمون و پیگیری بر روی هر دو گروه اجرا شدند. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر (ANOVA with Repeated Measures) و آزمون تعقیبی بونفرونی انجام گرفت. یافته ها نشان داد که آموزش سواد دیجیتال به طور معناداری باعث افزایش سواد دیجیتال ، امنیت در فضای مجازی و مسئولیت پذیری دانش آموزان گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شده است (۰۵/۰>P) و این تاثیرات در مرحله پیگیری نیز پایدار باقی مانده است. همچنین ، نتایج نشان داد که بیشترین افزایش مربوط به مولفه های «امنیت و حریم خصوصی در فضای مجازی» (با اندازه اثر ۷۴/۰) و «مسئولیت پذیری و رفتار اخلاقی» (با اندازه اثر ۷۲/۰) بود که نشان می دهد آموزش سواد دیجیتال بیشترین تاثیر را بر این مولفه ها داشته است. بر اساس یافته های پژوهش ، می توان نتیجه گرفت که آموزش سواد دیجیتال با افزایش آگاهی و مهارت های دانش آموزان در شناسایی خطرات فضای مجازی ، رفتارهای ایمن و مسئولانه را در آن ها تقویت می کند و به کاهش آسیب های اجتماعی و روان شناختی ناشی از استفاده نادرست از فناوری کمک می کند.