بررسی تحقیقاتی گیاه دارویی پرسیاوشان در ایران

پرسیاوشان با نام علمی Adiantum capillus-veneris L. یکی از سرخس های دارویی شناخته شده در ایران و از اعضای خانواده Pteridaceae است. این گیاه به دلیل ظاهر ظریف، برگ های بادبزنی و ساقه های باریک و تیره رنگ، از گذشته مورد توجه مردم و درمانگران سنتی قرار داشته است. پرسیاوشان معمولا در زیستگاه های مرطوب، به ویژه در مجاورت چشمه ها، آبشارها، جویبارها، دیواره های سنگی مرطوب و مکان های دارای رطوبت نسبتا پایدار رشد می کند. در طب سنتی ایران، اندام هوایی این گیاه برای کاربردهای مختلف، به خصوص در مشکلات مرتبط با دستگاه تنفسی، سرفه و افزایش ترشحات تنفسی مورد استفاده قرار گرفته است. مطالعات جدید نیز نشان داده اند که عصاره ها و ترکیبات شیمیایی مختلف موجود در A. capillus-veneris دارای فعالیت های زیستی متعددی هستند؛ با این حال، بخش قابل توجهی از شواهد موجود از مطالعات آزمایشگاهی یا حیوانی به دست آمده و برای تایید اثرات درمانی در انسان به مطالعات بالینی کنترل شده نیاز است. بررسی های فیتوشیمیایی وجود گروه هایی از ترکیبات مانند فلاونوئیدها، تری ترپنوئیدها، فنول ها، فیتواسترول ها و برخی ترکیبات دیگر را در این گیاه گزارش کرده اند. از سوی دیگر، وابستگی این سرخس به زیستگاه های مرطوب و حساسیت آن به تخریب محیط زیست، ضرورت حفاظت از رویشگاه های طبیعی آن را افزایش می دهد. در این مقاله ویژگی های ریخت شناسی و زیستی، نیازهای اکولوژیک، پراکنش، ترکیبات شیمیایی، کاربردهای سنتی و دارویی و چشم اندازهای پژوهشی پرسیاوشان در ایران بررسی می شود.

کلیدواژه ها:

پرسیاوشان ، Adiantum capillus-veneris ، سرخس ، گیاه دارویی ، فیتوشیمی ، طب سنتی ایران ، تنوع زیستی ، زیستگاه مرطوب