بررسی علمی جمعیت های آویشن در استان فارس

آویشن (Thymus spp.) از جنس های مهم تیره نعناعیان (Lamiaceae) است که به دلیل برخورداری از اسانس های معطر و ترکیبات ثانویه زیست فعال، از اهمیت دارویی، غذایی و اقتصادی بالایی برخوردار است. جنس Thymus دارای گونه ها و جمعیت های متعددی در نواحی مختلف ایران است و تفاوت های قابل توجهی در صفات ریخت شناسی، فنولوژی، سازگاری اکولوژیک و ترکیب اسانس میان گونه ها و جمعیت های آن مشاهده می شود. استان فارس با برخورداری از تنوع اقلیمی، توپوگرافی و ارتفاعی قابل توجه، از ظرفیت بالایی برای مطالعه و بهره برداری پایدار از گیاهان دارویی برخوردار است. در این مقاله، ویژگی های زیستی آویشن، جایگاه تاکسونومیک، صفات ریخت شناسی، چرخه زندگی، نیازهای اکولوژیک، تنوع درون گونه ای و اهمیت اسانس های آن با تاکید بر شرایط استان فارس بررسی شده است. همچنین تفاوت میان آویشن های حقیقی جنس Thymus و «آویشن شیرازی» که در منابع گیاه شناسی معمولا به Zataria multiflora اطلاق می شود، مورد توجه قرار گرفته است. مطالعات انجام شده در ایران نشان می دهند که ترکیبات اسانس گونه های آویشن می توانند به شدت تحت تاثیر گونه، جمعیت، شرایط محیطی، مرحله رشد و زمان برداشت قرار گیرند. برای نمونه، در مطالعات مختلف روی T. daenensis و T. kotschyanus، تیمول و کارواکرول از ترکیبات شاخص اسانس گزارش شده اند، اما نسبت این ترکیبات میان نمونه ها متفاوت بوده است. بر این اساس، شناسایی دقیق جمعیت های آویشن در فارس، بررسی تنوع ریخت شناسی و ژنتیکی، تعیین کمیت و کیفیت اسانس و ایجاد بانک ژرم پلاسم می تواند زمینه مناسبی برای حفظ ذخایر ژنتیکی و توسعه کشت تجاری این گیاه فراهم کند.

کلیدواژه ها:

آویشن ، Thymus ، زیست شناسی گیاهی ، تنوع ژنتیکی ، اسانس ، تیمول ، کارواکرول ، استان فارس ، گیاهان دارویی