چگونه توانستم با شناسایی وکنترل رفتارهای قلدرمآبانه برخی دانش آموزان، فضای دبیرستان دخترانه ی ولیعصر (عج)رابه محیطی آرام ،ایمن و دوستانه تبریل کنم؟

الگوبرداری نادرست و ناآگاهی از پیامد رفتارهایشان در شکل گیری این رفتارها نقش داشت.بنابراین تصمیم گرفتم با اجرای یک اقدام پژوهی، ابتدا علل و شکل های مختلف قلدری را در مدرسه شناسایی کنم و سپس با استفاده از راهکارهای تربیتی، گفت وگوهای فردی، همکاری با مشاور، جلب مشارکت دبیران و والدین، آموزش مهارت های اجتماعی و ایجاد برنامه های گروهی، رفتارهای آسیب زا را کاهش داده و فضای مدرسه را به محیطی آرام تر، ایمن تر و دوستانه تر تبدیل نمایم.مدرسه به عنوان یکی از مهم ترین محیط های رشد اجتماعی و عاطفی دانش آموزان، نقش اساسی در شکل گیری شخصیت، روابط انسانی، اعتمادبه نفس و احساس امنیت آنان دارد. یکی از مسائلی که می تواند آرامش محیط مدرسه را تهدید کند، بروز رفتارهای قلدرمآبانه میان دانش آموزان است. قلدری در مدرسه تنها به درگیری فیزیکی محدود نمی شود، بلکه می تواند به شکل تمسخر، تحقیر، شایعه سازی، تهدید، طرد کردن، لقب گذاری، بی احترامی، ترساندن و ایجاد فشار روانی بر دیگران نیز ظاهر شود. این رفتارها به ویژه در دوره اول متوسطه، به دلیل شرایط خاص دوران نوجوانی، حساسیت عاطفی دانش آموزان و اهمیت گروه همسالان، می تواند پیامدهای جدی تری داشته باشد.اینجانب نسرین محمود صالحی، معاون دبیرستان دوره اول دخترانه ولیعصر(عج) منطقه ۷ تهران، با جمعیت حدود ۳۵۰ دانش آموز، در جریان فعالیت های روزانه مدرسه با مواردی از رفتارهای قلدرمآبانه و آزاردهنده میان برخی دانش آموزان مواجه شدم. مشاهده ها، گزارش های دبیران، مراجعه تعدادی از دانش آموزان، گفت وگو با اولیا و بررسی شرایط زنگ های تفریح نشان داد که برخی دانش آموزان با رفتارهایی مانند تمسخر همکلاسی ها، طرد کردن افراد ضعیف تر، تشکیل گروه های محدود و فشار روانی بر دیگران، باعث ناراحتی و کاهش احساس امنیت در برخی دانش آموزان شده اند. این مسئله علاوه بر ایجاد تنش در محیط مدرسه، بر انگیزه تحصیلی، حضور فعال در کلاس، روابط دوستانه و اعتمادبه نفس دانش آموزان تاثیر منفی می گذاشت.هدف اصلی این اقدام پژوهی آن بود که با شناسایی دقیق ابعاد مسئله، بررسی علل رفتارهای قلدرمآبانه و اجرای راهکارهای مناسب تربیتی، زمینه کاهش این رفتارها و تقویت روابط سالم میان دانش آموزان فراهم شود. برای دستیابی به این هدف، ابتدا اطلاعات لازم از طریق مشاهده مستقیم رفتار دانش آموزان، گفت وگو با دانش آموزان آسیب دیده، مصاحبه با دانش آموزان دارای رفتارهای پرخاشگرانه، دریافت نظر دبیران، مشورت با مشاور مدرسه و ارتباط با والدین گردآوری شد. سپس با تحلیل اطلاعات به دست آمده، مشخص گردید که عواملی مانند ضعف در مهارت های ارتباطی، ناتوانی در کنترل خشم، نیاز به جلب توجه، تاثیر گروه همسالان، کمبود همدلی، مشکلات خانوادگی، ناآگاهی از پیامد رفتارها و گاهی تجربه شدن قلدری توسط خود دانش آموزان، در بروز این مسئله نقش دارند.در مرحله اجرای راهکارها، مجموعه ای از اقدامات تربیتی و پیشگیرانه به کار گرفته شد. این اقدامات شامل گفت وگوی فردی و محرمانه با دانش آموزان درگیر، آموزش مهارت های همدلی و احترام متقابل، برگزاری جلسات مشاوره ای، همکاری با دبیران برای شناسایی رفتارهای نگران کننده، استفاده از ظرفیت شورای دانش آموزی، تقویت فعالیت های گروهی، تشویق رفتارهای مثبت، آگاهی بخشی درباره پیامدهای قلدری، جلب مشارکت والدین، نظارت هدفمند بر زنگ های تفریح و ایجاد فضایی برای بیان بدون ترس مشکلات بود. همچنین تلاش شد با دانش آموزانی که رفتار قلدرمآبانه داشتند، صرفا برخورد تنبیهی صورت نگیرد، بلکه علت رفتار آنان بررسی شود و فرصت اصلاح، مسئولیت پذیری و جبران رفتارهای نادرست برایشان فراهم گردد.نتایج اجرای این اقدام پژوهی نشان داد که با مداخله به موقع، ارتباط صمیمانه، پیگیری مستمر و استفاده از روش های تربیتی، می توان رفتارهای قلدرمآبانه را تا حد قابل توجهی کاهش داد. پس از اجرای راهکارها، میزان شکایت دانش آموزان از تمسخر و آزار کلامی کمتر شد، روابط دوستانه میان دانش آموزان بهبود یافت، تعدادی از دانش آموزان پرخاشگر رفتار مسئولانه تری نشان دادند و دانش آموزان آسیب دیده با اطمینان بیشتری مشکلات خود را بیان کردند.همچنین فضای عمومی مدرسه در زنگ های تفریح آرام تر شد و همکاری دبیران، مشاور و والدین در کنترل مسئله افزایش یافت.بر اساس یافته های این پژوهش، می توان نتیجه گرفت که قلدری در مدرسه پدیده ای چندبعدی است و برای کنترل آن نباید تنها به تذکر و تنبیه اکتفا کرد. بلکه لازم است مدرسه با رویکردی تربیتی، حمایتی و مشارکتی، هم از دانش آموزان آسیب دیده حمایت کند و هم دانش آموزان دارای رفتارهای نامناسب را به سمت اصلاح، همدلی و مسئولیت پذیری هدایت نماید. نقش معاون مدرسه در این زمینه بسیار مهم است؛ زیرا معاون به دلیل حضور فعال در فضای مدرسه، ارتباط مستقیم با دانش آموزان و امکان هماهنگی میان عوامل اجرایی و آموزشی، می تواند نقش موثری در ایجاد مدرسه ای آرام، ایمن و دوست داشتنی داشته باشد

کلیدواژه ها:

اقدام پژوهی ، قلدری ، رفتار قلدرمآبانه ، پرخاشگری دانش آموزان ، امنیت روانی ، دوره اول متوسطه ، مدرسه دخترانه ، معاون مدرسه ، مهارت های اجتماعی ، همدلی ، کنترل خشم ، روابط دوستانه ، آرامش مدرسه ، مدیریت رفتار دانش آموزان ، پیشگیری از آسیب های اجتماعی