نقش آموزش مجازی در کیفیت یادگیری

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش آموزش مجازی در کیفیت یادگیری دانش آموزان و شناسایی عوامل موثر بر ارتقای این کیفیت در نظام آموزشی ایران انجام شده است. رویکرد پژوهش ترکیبی از نوع اکتشافی متوالی بود که در بخش کیفی با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی و نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی، ۲۸ نفر از معلمان، مدیران و کارشناسان آموزشی دارای تجربه در زمینه آموزش مجازی مورد مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق قرار گرفتند و در بخش کمی، با استفاده از روش توصیفی-پیمایشی و نمونه گیری تصادفی طبقه ای، ۳۸۴ نفر از دانش آموزان دوره متوسطه دوم شهر تهران که حداقل دو سال تجربه آموزش مجازی داشتند، به پرسشنامه محقق ساخته پاسخ دادند. داده های کیفی با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی و داده های کمی با استفاده از آزمون های تی تک نمونه ای، تحلیل واریانس یک راهه و رگرسیون چندگانه تحلیل شدند. یافته های کیفی در قالب ۵ مضمون اصلی و ۲۲ مضمون فرعی شناسایی شدند که شامل ابعاد کیفیت یادگیری (شامل یادگیری شناختی، یادگیری مهارتی، یادگیری عاطفی-نگرشی، یادگیری اجتماعی-تعاملی و یادگیری خودراهبر)، عوامل موثر بر کیفیت یادگیری در آموزش مجازی (شامل عوامل مرتبط با معلم، عوامل مرتبط با دانش آموز، عوامل مرتبط با محتوا، عوامل مرتبط با فناوری، و عوامل مرتبط با محیط و بستر خانواده)، چالش های کیفیت بخشی (شامل چالش های فنی-زیرساختی، چالش های آموزشی-روش شناختی، چالش های روانشناختی-اجتماعی، و چالش های ارزشیابی و سنجش)، راهبردهای ارتقای کیفیت (شامل توانمندسازی حرفه ای معلمان، طراحی محتوای تعاملی، تقویت انگیزه و خودتنظیمی، و بهبود زیرساخت ها) و پیامدهای آموزش مجازی (شامل پیامدهای مثبت و پیامدهای منفی) بود. نتایج بخش کمی نشان داد که میانگین کیفیت یادگیری دانش آموزان در آموزش مجازی (۶۵/۲ از ۵) پایین تر از سطح مطلوب است و بین ابعاد مختلف کیفیت یادگیری تفاوت معناداری وجود دارد، به طوری که بیشترین میانگین مربوط به یادگیری شناختی (۸۲/۲) و کمترین مربوط به یادگیری مهارتی (۴۲/۲) بود. همچنین، عوامل مرتبط با معلم با ضریب بتای ۳۵/۰ و عوامل مرتبط با دانش آموز با ضریب بتای ۲۹/۰ بیشترین تاثیر را بر کیفیت یادگیری داشتند و متغیرهای جمعیت شناختی نظیر جنسیت، پایه تحصیلی و میزان دسترسی به فناوری نیز تفاوت های معناداری را در کیفیت یادگیری نشان دادند.

کلیدواژه ها:

آموزش مجازی ، کیفیت یادگیری ، یادگیری شناختی ، یادگیری مهارتی ، توانمندسازی معلمان