اثربخشی آموزش ذهن آگاهی کودک محور بر بهبود توجه پایدار و کاهش نشانه های اختلال نقص توجه/ بیش فعالی در دانش آموزان مقطع ابتدایی و متوسطه اول

از شایع ترین اختلالات عصبی-تحولی در دوران کودکی و نوجوانی است که با نشانه های نارسایی توجه، تکانشگری و بیش فعالی مشخص می شود و پیامدهای گسترده ای بر عملکرد تحصیلی، اجتماعی و خانوادگی دانش آموزان دارد. در سال های اخیر، مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی به عنوان رویکردی غیردارویی و مکمل، مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش ذهن آگاهی کودک محور بر بهبود توجه پایدار و کاهش نشانه های ADHD در دانش آموزان مقطع ابتدایی و متوسطه اول انجام شده است.روش شناسی: این مطالعه از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل است. جامعه آماری شامل دانش آموزان ۶ تا ۱۵ ساله مبتلا به ADHD در مدارس شهر تهران می باشد. نمونه پژوهش به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شده و به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم می شوند. گروه آزمایش به مدت ۸ جلسه تحت آموزش ذهن آگاهی کودک محور قرار می گیرد، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نمی کند. ابزارهای اندازه گیری شامل مقیاس درجه بندی SNAP-IV و آزمون عملکرد پیوسته (CPT) می باشند. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) تحلیل می شوند.یافته ها: بر اساس نتایج فراتحلیل های معتبر، مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی در مجموع اثر کوچک تا متوسطی بر بهبود نشانه های ADHD در کودکان و نوجوانان دارند (Hedges' g = ۰.۴۹, ۹۵% CrI ۰.۳۷–۰.۶۲) . این اثر در حوزه بی توجهی (Hedges' g = ۰.۳۰)، بیش فعالی/تکانشگری (Hedges' g = ۰.۵۴) و کارکردهای اجرایی (Hedges' g = ۰.۲۳) از نظر آماری معنادار بوده است . تحلیل های سنی نشان می دهد که اثربخشی ذهن آگاهی در نوجوانان با میانگین سنی بالای ۱۰ سال بیشتر از کودکان زیر ۱۰ سال است . همچنین، تمرین های کوتاه مدت (۵-۱۰ دقیقه) با تواتر بالا (حداقل یک بار در روز) اثرات قابل مقایسه یا برتری بر تمرین های طولانی تر با تواتر پایین تر دارند .نتیجه گیری: آموزش ذهن آگاهی کودک محور می تواند به عنوان یک مداخله موثر و مکمل در بهبود توجه پایدار و کاهش نشانه های ADHD در دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، با توجه به ناهمگونی بالای نتایج مطالعات، نیاز به کارآزمایی های بالینی با کیفیت بالاتر و با حجم نمونه بزرگتر احساس می شود . این یافته ها برای روانشناسان تربیتی، مشاوران مدارس و درمانگران در طراحی مداخلات کاربردهای مهمی دارد.

کلیدواژه ها:

ذهن آگاهی کودک محور ، توجه پایدار ، اختلال نقص توجه/بیش فعالی ، دانش آموزان ، مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی