اثربخشی توانبخشی شناختی رایانه ای بر حافظه کاری و توجه انتخابی دانش آموزان با اختلال یادگیری ریاضی پایه چهارم

مقدمه: اختلال یادگیری ریاضی (دیسکالکولیا) یکی از شایع ترین ناتوانی های عصبی-تحولی دوران کودکی است که شیوع آن در جمعیت دانش آموزی ۳ تا ۷ درصد برآورد می شود. پژوهش های عصب شناختی نشان داده اند که ریشه این اختلال تا حد زیادی به نقایص در کارکردهای اجرایی، به ویژه حافظه کاری و توجه انتخابی، بازمی گردد. با توجه به اینکه پایه چهارم ابتدایی، دوره حساسی برای یادگیری مفاهیم انتزاعی ریاضی نظیر ضرب، تقسیم، کسرها و محاسبات چندمرحله ای است، شناسایی مداخلات موثر برای بهبود کارکردهای شناختی پایه در این مقطع از اهمیت ویژه ای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی توانبخشی شناختی رایانه ای بر بهبود حافظه کاری و توجه انتخابی دانش آموزان پسر پایه چهارم با اختلال یادگیری ریاضی انجام شد.روش: این پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر پایه چهارم مبتلا به اختلال یادگیری ریاضی بود که در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ به مراکز اختلالات یادگیری شهر کرج مراجعه کرده بودند. از میان این جامعه، ۴۰ نفر به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و پس از همتاسازی بر اساس سن، پایه تحصیلی و بهره هوشی، به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۲۰ نفر) و کنترل (۲۰ نفر) جایدهی شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه ۵۰ تا ۶۰ دقیقه ای (۳ جلسه در هفته) تحت آموزش با نرم افزار توانبخشی شناختی Captain's Log قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. برای گردآوری داده ها از مقیاس حافظه عددی وکسلر (فرم کودکان) و نسخه رایانه ای آزمون عملکرد پیوسته (CPT) استفاده شد. تحلیل داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری (MANCOVA) و با کنترل نمرات پیش آزمون انجام گرفت.یافته ها: نتایج نشان داد که بین گروه آزمایش و کنترل در متغیرهای حافظه کاری و توجه انتخابی در مرحله پس آزمون تفاوت معناداری وجود دارد (۰۵/۰ > P). اندازه اثر (Eta) نشان داد که حدود ۶۷ درصد از تغییرات حافظه کاری و ۴۷ درصد از تغییرات توجه انتخابی ناشی از مداخله توانبخشی شناختی بوده است. به عبارتی، توانبخشی شناختی رایانه ای به طور معناداری موجب بهبود حافظه کاری و توجه انتخابی دانش آموزان گروه آزمایش شده است.نتیجه گیری: برنامه توانبخشی شناختی رایانه ای با بهره گیری از اصل نوروپلاستیسیتی مغز و ارائه تمرینات هدفمند، تدریجی و سازگارشونده در قالب بازی های رایانه ای جذاب، می تواند به عنوان یک روش مداخله ای موثر، علمی و کم هزینه برای بهبود کارکردهای اجرایی دانش آموزان با اختلال یادگیری ریاضی مورد استفاده قرار گیرد. این یافته ها تلویحات کاربردی مهمی برای متخصصان حوزه آموزش، روان شناسی تربیتی و توانبخشی کودکان با ناتوانی های یادگیری دارد و لزوم گنجاندن برنامه های توانبخشی شناختی را در برنامه مداخلات آموزشی این دانش آموزان مورد تاکید قرار می دهد.

کلیدواژه ها:

توانبخشی شناختی رایانه ای ، حافظه کاری ، توجه انتخابی ، اختلال یادگیری ریاضی ، دانش آموزان پایه چهارم ، نوروپلاستیسیتی.