نقش خانواده در موفقیت تحصیلی دانش آموزان

خانواده به عنوان نخستین محیط اجتماعی و تربیتی کودک، در شکل گیری نگرش او نسبت به یادگیری، مدرسه، تلاش و موفقیت تحصیلی نقش مهمی دارد. موفقیت تحصیلی دانش آموزان پدیده ای چندبعدی است و تحت تاثیر تعامل عوامل فردی، خانوادگی و مدرسه ای قرار می گیرد؛ ازاین رو، تحلیل نقش خانواده نباید صرفا به میزان کمک والدین در انجام تکالیف محدود شود. مشارکت خانواده می تواند در قالب حمایت عاطفی، ایجاد محیط مناسب برای مطالعه، تعیین انتظارات تحصیلی واقع بینانه، گفت وگو با فرزند درباره فعالیت های مدرسه، نظارت بر فرایند یادگیری و ارتباط سازنده با معلمان و مدرسه تحقق یابد. شواهد فراتحلیلی نشان می دهد که مشارکت والدین در مجموع با پیشرفت تحصیلی دانش آموزان رابطه مثبت دارد، اما همه شکل های مشارکت به یک اندازه اثربخش نیستند. کاسترو و همکاران در فراتحلیل ۳۷ مطالعه نشان دادند که مشارکت والدین با پیشرفت تحصیلی رابطه مثبت دارد و انتظارات تحصیلی والدین، ارتباط آنان با فرزندان درباره فعالیت های مدرسه و تقویت عادات مطالعه از ابعاد مهم این رابطه هستند (کاسترو و همکاران، ۲۰۱۵). همچنین کیم با تلفیق ۲۳ فراتحلیل و ۱۱۷۷ مطالعه اولیه نشان داد که رابطه میان مشارکت والدین و پیشرفت تحصیلی عموما مثبت است و انتظارات و آرزوهای تحصیلی والدین از نیرومندترین ابعاد مشارکت خانوادگی به شمار می آیند، درحالی که شواهد مربوط به کمک مستقیم والدین در انجام تکالیف یکدست نیست (کیم، ۲۰۲۲). در پژوهش فارسی فاریابی نیز که با رویکرد اقدام پژوهی و با تمرکز بر دانش آموزان نیازمند تلاش و حمایت بیشتر انجام شده است، افزایش مشارکت و همراهی والدین از طریق آموزش خانواده، برنامه های تمرینی و فعالیت های مشترک خانه و مدرسه با بهبود پیشرفت تحصیلی، انگیزه و اعتمادبه نفس دانش آموزان همراه گزارش شده است (فاریابی، ۱۴۰۳). بر این اساس، نقش خانواده را باید در کیفیت تعامل و حمایت هدفمند، نه صرفا میزان مداخله، جست وجو کرد. خانواده زمانی می تواند زمینه موفقیت تحصیلی را تقویت کند که ضمن ایجاد محیطی امن و حمایتگر، مسئولیت اصلی یادگیری را به تدریج به خود دانش آموز واگذار کند و از فشار تحصیلی، کنترل افراطی و انجام تکالیف به جای فرزند پرهیز نماید. مقاله حاضر با روش کتابخانه ای و اسنادی، نقش خانواده در موفقیت تحصیلی دانش آموزان را بررسی کرده و با تحلیل تطبیقی یافته های پژوهش های فارسی و انگلیسی، ابعاد مختلف مشارکت والدین، حمایت خانوادگی، انتظارات تحصیلی، ارتباط خانه و مدرسه و نقش این عوامل در پیشرفت تحصیلی را تبیین می کند. هدف پژوهش، ارائه تصویری علمی و منسجم از چگونگی تاثیرگذاری خانواده بر موفقیت تحصیلی و شناسایی شکل های موثر مشارکت خانوادگی در فرایند یادگیری دانش آموزان است.

کلیدواژه ها:

خانواده ، مشارکت والدین ، موفقیت تحصیلی ، پیشرفت تحصیلی ، حمایت خانوادگی ، انتظارات تحصیلی ، دانش آموزان