عدالت آموزشی؛ فرصت برابر برای همه دانش آموزان

عدالت آموزشی یکی از بنیادی ترین دغدغه های نظام های تعلیم وتربیت معاصر است و به معنای فراهم آوردن فرصت های یادگیری متناسب با نیازهای هر دانش آموز، صرف نظر از پیشینه اجتماعی، اقتصادی، جنسیتی، قومی یا جغرافیایی وی، تعریف می شود. این مفهوم را نباید با برابری آموزشی یکسان دانست؛ در حالی که برابری بر تخصیص یکسان منابع تاکید دارد، عدالت آموزشی خواستار توزیع متفاوت و هدفمند امکانات بر پایه نیازهای واقعی دانش آموزان است تا نابرابری های زمینه ای اثر خود را بر دستاوردهای تحصیلی از دست بدهند (سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، ۲۰۱۸). هدف پژوهش حاضر، بازخوانی مبانی نظری عدالت آموزشی و مرور یافته های پژوهشی داخلی و بین المللی درباره موانع و راهکارهای تحقق فرصت برابر برای دانش آموزان است. این پژوهش با روش کتابخانه ای و اسنادی و از طریق جست وجوی نظام مند در پایگاه های علمی معتبر داخلی، شامل نورمگز، مگیران، سیویلیکا و پایگاه استنادی علوم جهان اسلام، و پایگاه های بین المللی، شامل ساینس دایرکت، پایگاه اسناد یونسکو، گزارش های سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و گوگل اسکالر، انجام شده است. یافته ها نشان می دهد عدالت آموزشی هم زمان ابعاد فلسفی، سیاستی و عملیاتی دارد و ریشه های نظری آن را می توان در نظریه عدالت به مثابه انصاف رالز (رالز، ۱۹۹۹) و در چارچوب های سیاستی سازمان های بین المللی مانند یونسکو و سازمان همکاری و توسعه اقتصادی جست وجو کرد. پژوهش های داخلی نیز بر نقش عوامل مدیریتی، فرهنگی، دینی و اقتصادی در بروز یا کاهش نابرابری های آموزشی تاکید کرده اند. در پایان، این نوشتار دلالت های نظری و کاربردی یافته ها را برای سیاست گذاران آموزشی، مدیران مدارس و معلمان تبیین کرده و پیشنهادهایی برای کاهش شکاف فرصت های آموزشی در نظام تعلیم وتربیت ایران ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

عدالت آموزشی ، برابری فرصت های آموزشی ، نابرابری آموزشی ، سیاست گذاری آموزشی ، عدالت به مثابه انصاف