تعلیم و تربیت اسلامی درمواجهه با چالش های فضای مجازی

پژوهش حاضر با هدف واکاوی چالش های فراروی تعلیم و تربیت اسلامی در مواجهه با فضای مجازی و ارائه راهکارهایی برای مواجهه موثر با این چالش ها به رشته تحریر درآمده است. این پژوهش از نوع کیفی و با بهره گیری از روش تحلیل محتوای جهت دار انجام شده است که در آن، با مراجعه به منابع معتبر اسلامی شامل قرآن کریم، نهج البلاغه، صحیفه سجادیه، احادیث اهل بیت (ع) و نیز آثار مکتوب اندیشمندان مسلمان در حوزه تعلیم و تربیت، داده های لازم گردآوری و سپس با استفاده از تکنیک کدگذاری باز، محوری و گزینشی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مهم ترین چالش های فراروی تعلیم و تربیت اسلامی در فضای مجازی عبارتند از: چالش هویت دینی و بحران معنا، چالش اخلاقی و گسترش بی بندوباری های اخلاقی، چالش معرفتی و نسبی گرایی شناختی، چالش ارتباطی و تضعیف روابط عاطفی و چالش مرجعیت علمی و دینی. همچنین نتایج حاکی از آن است که راهبردهای موثر برای مواجهه با این چالش ها را می توان در چهار سطح الف) بازتعریف اهداف تعلیم و تربیت اسلامی بر اساس نیازهای عصر دیجیتال، ب) بازطراحی محتوای آموزشی متناسب با اقتضائات فضای مجازی، ج) توانمندسازی مربیان و معلمان در حوزه سواد رسانه ای و دیجیتال و د) مشارکت فعال خانواده ها در فرایند تربیت دینی فرزندان در فضای مجازی، دسته بندی نمود. بر اساس یافته های این پژوهش، به نظر می رسد که تعلیم و تربیت اسلامی برای بقا و کارآمدی در عصر کنونی، ناگزیر از پذیرش فضای مجازی به عنوان یک واقعیت انکارناپذیر و سپس تلاش برای جهت دهی به آن در راستای اهداف متعالی اسلامی است و این مهم میسر نمی گردد مگر با همکاری و هم افزایی نهادهای آموزشی، خانواده ها، مراکز دینی و متولیان فضای مجازی. در نهایت پژوهش حاضر پیشنهاد می نماید که مطالعات آتی به صورت میدانی و با رویکردهای کمی و آمیخته به بررسی عمیق تر چالش های مذکور و نیز ارزیابی میزان اثربخشی راهکارهای پیشنهادی در جوامع مختلف اسلامی بپردازند.

کلیدواژه ها:

تعلیم و تربیت اسلامی ، فضای مجازی ، چالش های تربیتی ، هویت دینی ، اخلاق مجازی