تاثیر بازی های آموزشی بر افزایش انگیزش یادگیری دانش آموزان دوره ابتدایی: تحلیل نقش بازی در ایجاد یادگیری فعال و مشارکت تحصیلی

انگیزش یادگیری یکی از مولفه های اساسی فرایند آموزش است و می تواند بر میزان مشارکت، تلاش، استمرار و کیفیت یادگیری دانش آموزان تاثیر بگذارد. در دوره ابتدایی، اهمیت انگیزش بیشتر است؛ زیرا تجربه های اولیه کودک از یادگیری و مدرسه می تواند در شکل گیری نگرش او نسبت به فعالیت های آموزشی نقش داشته باشد. پژوهش های جدید نشان می دهند که یادگیری مبتنی بر بازی می تواند در کنار اهداف آموزشی، زمینه افزایش انگیزش، مشارکت و درگیری دانش آموزان با فعالیت های یادگیری را فراهم کند. (Alotaibi, ۲۰۲۴)بازی آموزشی، برخلاف بازی صرفا سرگرم کننده، با یک هدف یادگیری مشخص طراحی می شود و عناصر آن می توانند با محتوای درسی، تمرین مهارت، حل مسئله، دریافت بازخورد و تعامل با دیگران پیوند داشته باشند. شواهد حاصل از یک مرور نظام مند و فراتحلیل در سال ۲۰۲۴ نشان داده است که یادگیری مبتنی بر بازی در کودکان با پیامدهای مثبت در حوزه های شناختی، اجتماعی، عاطفی، انگیزشی و مشارکت همراه است. در این مطالعه، اندازه اثر کلی برای انگیزش ۰٫۴۰ و برای مشارکت ۰٫۴۴ گزارش شده است. (Alotaibi, ۲۰۲۴)یکی از دلایل اهمیت بازی آموزشی آن است که کودک در جریان بازی صرفا شنونده مطالب نیست، بلکه معمولا باید تصمیم بگیرد، مسئله ای را حل کند، با قواعد فعالیت کنار بیاید، نتیجه عملکرد خود را مشاهده کند و در صورت نیاز دوباره تلاش کند. چنین فرایندی می تواند یادگیری را از فعالیتی منفعل به تجربه ای فعال تبدیل کند. مطالعات انجام شده در محیط های آموزش ابتدایی نیز نشان داده اند که رویکردهای بازی محور می توانند علاوه بر ایجاد مشارکت بیشتر، در برخی زمینه ها مانند پیشرفت ریاضی نیز پیامدهای آموزشی مثبتی داشته باشند. (Murtagh, Sawalma, & Martin, ۲۰۲۲)با وجود این، استفاده از بازی در کلاس درس به خودی خود تضمین کننده افزایش انگیزش یا پیشرفت تحصیلی نیست. نوع بازی، تناسب آن با هدف آموزشی، مدت استفاده، ویژگی های دانش آموزان، کیفیت بازخورد و نحوه هدایت فعالیت توسط معلم از عواملی هستند که می توانند بر نتیجه اثر بگذارند. برخی مرورهای پژوهشی درباره بازی وارسازی در آموزش ابتدایی نیز نشان داده اند که شواهد مربوط به تاثیر آن بر همه پیامدهای یادگیری یکسان نیست و طراحی آموزشی باید با دقت انجام شود. (Romero-Rodríguez et al., ۲۰۲۴)بر این اساس، مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی مروری به بررسی تاثیر بازی های آموزشی بر انگیزش یادگیری دانش آموزان دوره ابتدایی می پردازد و تلاش می کند ضمن تبیین مفهوم بازی آموزشی و انگیزش یادگیری، سازوکارهای احتمالی اثرگذاری بازی بر مشارکت دانش آموزان، نقش معلم در اجرای فعالیت های بازی محور، فرصت ها و محدودیت های این روش و شرایط لازم برای استفاده موثر از آن را بررسی کند. هدف اصلی مقاله آن است که نشان دهد بازی آموزشی زمانی می تواند به یک راهبرد موثر آموزشی تبدیل شود که سرگرمی، فعالیت و هدف یادگیری در یک طراحی منسجم به یکدیگر متصل شوند. (Alotaibi, ۲۰۲۴; Romero-Rodríguez et al., ۲۰۲۴)

کلیدواژه ها:

بازی آموزشی ، یادگیری مبتنی بر بازی ، انگیزش یادگیری ، دانش آموزان ابتدایی ، مشارکت تحصیلی ، یادگیری فعال ، روش های تدریس