نقش رهبری آموزشی در پیاده سازی موفقیت آمیز مدیریت مدارس هوشمند

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش رهبری آموزشی در پیاده سازی موفقیت آمیز مدیریت مدارس هوشمند در نظام آموزشی ایران انجام شده است. در عصر تحول دیجیتال، مدارس هوشمند به عنوان یکی از مهم ترین دستاوردهای فناوری آموزشی، با وعده افزایش کیفیت یاددهی-یادگیری، شخصی سازی آموزش و بهبود کارایی مدیریت، مورد توجه سیاست گذاران و مجریان نظام آموزشی قرار گرفته اند، اما تجربه عملی پیاده سازی این مدارس در ایران، با چالش ها، موانع و ناکارآمدی های جدی مواجه بوده است. یکی از مهم ترین عواملی که نقش تعیین کننده ای در موفقیت یا شکست این مدارس ایفا می کند و اغلب نادیده گرفته می شود، "رهبری آموزشی" به ویژه در سطح مدیران مدارس است که با ایجاد چشم انداز، هدایت تغییر، توانمندسازی معلمان و ایجاد فرهنگ نوآوری و مشارکت، می توانند بستر لازم برای پیاده سازی موفق مدیریت مدارس هوشمند را فراهم آورند. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شده است که برای درک عمیق تجارب زیسته مدیران در زمینه رهبری مدارس هوشمند، بسیار مناسب و کارآمد می باشد. جامعه آماری شامل مدیران مدارس هوشمند مقطع متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند با حداکثر تنوع و با معیار اشباع نظری، ۲۰ مدیر از مدارس با سطوح مختلف برخورداری و موفقیت انتخاب شدند و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق و مشاهده غیرمشارکتی جلسات مدیریتی و کلاس های درس جمع آوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی که شامل کدگذاری باز، محوری و گزینشی است، در نرم افزار MAXQDA تحلیل گردیدند و برای تامین اعتبار و روایی داده ها از روش های بازبینی توسط مشارکت کنندگان، بازبینی توسط همکاران پژوهشگر و سه سوسازی منابع داده استفاده شد. یافته های پژوهش به شناسایی ۶ مضمون اصلی برای نقش رهبری آموزشی در پیاده سازی موفق مدارس هوشمند انجامید که عبارتند از: ۱) ایجاد چشم انداز و ماموریت روشن برای مدرسه هوشمند، ۲) توانمندسازی و توسعه حرفه ای معلمان در حوزه فناوری، ۳) ایجاد فرهنگ مشارکت، نوآوری و تغییرپذیری، ۴) تامین و مدیریت منابع و زیرساخت های فنی، ۵) رهبری آموزشی مبتنی بر داده و شواهد، و ۶) ایجاد و مدیریت تعاملات و شبکه های ارتباطی. همچنین، یافته ها نشان داد که موانع اصلی رهبری در مدارس هوشمند شامل کمبود دانش و مهارت دیجیتال مدیران، ضعف حمایت های سازمانی و سیاستی، مقاومت فرهنگی معلمان و والدین، و نبود الگوهای بومی و متناسب با شرایط ایران است.

کلیدواژه ها:

رهبری آموزشی ، مدارس هوشمند ، مدیریت آموزشی ، پیاده سازی فناوری ، توانمندسازی معلمان